تفسیر و توضیح آزمایش گلوکز خون

گلوکز تست یا آزمایش قند خون (تفسیر و توضیح در بارداری و دیابت)

نام های دیگر:تست قند خون، تست گلوکز خون، تست قند خون ناشتا (Fasting Blood Sugar یا FBS)، گلوکز ناشتای خون یا پلاسما (Fasting Blood Glucose یا FBG) ، تست تحمل گلوکز خوراکی (Oral Glucose Tolerance Test یا OGTT یا GTT)

نام رسمی : آزمایش گلوکز خون ؛ آزمایش گلوکز ادرار یا (Fasting Plasma Glucose یا FPG)

موارد استفاده ی تست گلوکز :

1 : پی بردن به هایپرگلایسمی (گلوکز خون بالا) و هایپوگلایسمی (گلوکز خون پایین)

2 : غربالگری دیابت در افرادی که در معرض مبتلا شدن به این بیماری قرار دارند ولی هنوز علائم بالینی در آن ها نمایان نشده است و باید توجه داشت در برخی موارد علائم اولیه ی دیابت در افراد بروز نخواهد کرد. از این رو غربالگری برای کمک به تشخیص و پیشگیری از عوارض بیماری مفید است.

3 : کمک به تشخیص دیابت، پیش دیابت و دیابت بارداری

4 : مانیتورینگ سطح گلوکز در بیماران دیابتی

برای ارزیابی سطح گلوکز خون چند پروتکل وجود دارد که هر یک از آن ها به هدف بررسی ما وابسته است.

غربالگری و تشخیص دیابت

تست های زیر برای غربالگری و تشخیص دیابت تیپ 1 و 2 و یا وضعیت پیش دیابت استفاده می شود (تست دیابت بارداری متفاوت است). اگر نتیجه ی غربالگری اولیه یکی از تست ها غیر طبیعی باشد، تست در روز دیگری تکرار خواهد شد. نتیجه ی تکرار تست نیز باید غیر طبیعی باشد تا مهر تأییدی بر تشخیص دیابت باشد.

گلوکز ناشتا (گلوکز ناشتای خون یا FBG) : این تست سطح گلوکز را در خون پس از یک دوره ی ناشتایی حداقل 8 ساعته اندازه گیری می کند.

تست تحمل گلوکز 2 ساعته (GTT یا 2-hour glucose tolerance test) :

برای این تست فرد ابتدا باید تست گلوکز ناشتا (مورد قبلی را نگاه کنید) را انجام دهد سپس محلول حاوی 75 گرم گلوکز را بنوشد. نمونه ی خون دیگری پس از 2 ساعت از خوردن محلول گلوکز، از فرد گرفته می شود.

به صورت نرمال، سطح گلوکز خون پس از نوشیدن محلول افزایش می یابد و نیز پانکراس برای ترشح انسولین در جریان خون، تحریک می گردد. انسولین باعث جذب گلوکز توسط سلول ها می شود.

با گذشت زمان انتظار می رود که دوباره سطح قند خون کاهش یابد. زمانی که بدن فرد نتواند میزان کافی انسولین بسازد و یا سلول های بدن فرد به انسولین مقاومت نشان دهند، میزان کمتری گلوکز از جریان خون به سلول ها وارد می شود و درنتیجه سطح گلوکز خون افزایش یافته باقی می ماند.

تست دیگری به نام تست هموگلوبین A1c (یا hemoglobin A1c) می تواند به عنوان یک تست جایگزین برای تست قند خون (تست FBS) به منظور غربالگری و تشخیص استفاده شود.

در برخی موارد می توان نمونه ی خون گرفت و گلوکز آن را اندازه گیری کرد بدون آنکه شخص ناشتا باشد، برای مثال زمانی که پنل جامع متابولیک (comprehensive metabolic panel یا CMP) انجام می گیرد.

اگر نتایج آن غیر طبیعی باشد، به صورت معمول تست های قند خون ناشتا و GTT انجام می گیرد. همچنین تست های گلوکز خون برای غربالگری زنان باردار برای دیابت بارداری بین هفته های 24 تا 28 بارداری، انجام می گیرند.

به همین منظور پیشنهاد می شود زنان بارداری که قبلاً به دیابت دچار نشده اند، برای بیماری دیابت بارداری غربالگری شوند و تست های مرتبط را که شامل تست های یک مرحله ای و دو مرحله ای است را انجام دهند.

یک مرحله ای :

تست 2 ساعته ی تحمل گلوکز (OGTT). پس از اندازه گیری سطح قند خون ناشتا، به فرد (همان خانم باردار) محلول حاوی 75 گرم گلوکز داده و سطح قند خون وی را در 1 ساعت و 2 ساعت پس از خوردن محلول، اندازه گیری می کنیم. برای تشخیص کافی است که یکی از مقادیر بالا باشد.

دو مرحله ای :

گام اول : انجام تست قند برای غربالگری. به خانم باردار محلول حاوی 50 گرم گلوکز داده و سطح گلوکز خون وی را پس از 1 ساعت اندازه گیری می کنیم.

گام دوم : اگر نتیجه تست غیر طبیعی باشد، تست 3 ساعته ی تحمل گلوکز را نیز انجام می دهیم.

پس از اینکه سطح قند خون ناشتای فرد اندازه گیری شد، به وی محلول حاوی 100 گرم گلوکز داده و سطح گلوکز خون را در فواصل زمانی مشخص اندازه گیری می کنیم.

اگر حداقل دو مورد از مراحل بالا (اندازه گیری قند خون ناشتا، قند 1 ساعته، قند 2 ساعته، قند 3 ساعته) بیشتر از میزان نرمال بود، تشخیص دیابت صورت خواهد گرفت.

همچنین تست قند برای خانم هایی که مبتلا به دیابت بارداری بودند و 6 تا 12 هفته از بدنیا آمدن بچه شان می گذرد به منظور تشخیص باقی ماندن دیابت و یا رفع آن انجام می شود (persistent diabetes).

مانیتورینگ و بررسی سطح قند خون :

بیماران دیابتی باید سطح گلوکز خون خود را چند بار در روز کنترل (مانیتور) کنند تا از میزان بالا و پایین بودن قند خون خود آگاه شوند و انسولین مورد نیاز خود را دریافت کنند.

این کار به طور معمول توسط قرار دادن یک قطره خون روی نوار گلوکز و سپس قرار دادن نوار در گلوکومتر یا گلوکوز متر (دستگاه کوچکی که سطح گلوکز خون را اندازه گیری می کند) صورت می گیرد.

گلوکز ادرار :

گلوکز ادرار یکی از مواردی است که در تست آنالیز ادرار سنجیده می شود. تست گلوکز ادرار یک تست غربالگری محسوب شده اما فاقد حساسیت کافی برای تشخیص و مانیتورینگ می باشد.

تست های دیگر مانند اتوآنتی بادی های دیابت، انسولین و پپتید C می توانند در طول این تست ها انجام شوند تا علت غیر طبیعی بودن سطح گلوکز و نوع دیابت (تیپ 1 یا 2) آشکار شود و میزان تولید انسولین نیز بررسی گردد.

با علائم دیابت در کودکان نیز آشنا شوید

چه زمانی تست گلوکز درخواست می شود ؟

ارگان های نظیر انجمن دیابت آمریکا (ADA) و کارگروه خدمات پیشگیری آمریکا (USPSTF) پیشنهاد می کنند که غربالگری دیابت زمانی انجام شود که شخص در سن 45 سالگی و یا مسن تر باشد و یا شخصی که دارای ریسک فاکتورهایی مثل موارد زیر باشد :

اضافه وزن، چاقی، نداشتن تحرک جسمی

وجود خویشاوندان و فامیل درجه اول مبتلا به دیابت

زنی که کودکی با وزن بیشتر از 9 پوند (هر پوند 0.4536 kg) به دنیا آورده باشد و یا دارای سابقه ی دیابت بارداری باشد

زنی که مبتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک باشد

نژاد ها و قوم های در معرض خطر بالا مثل آفریقایی-آمریکایی، لاتین، بومیان آمریکا، آمریکایی های آسیایی (آمریکایی آسیایی تبار)، بومیان اقیانوس آرام (جنوبی)

فشار خون بالا (هایپرتنشن) و یا افرادی که داروی فشار خون مصرف می کنند

سطح HDL کلسترول پایین (پایین تر از 35 میلی گرم در دسی لیتر و یا 90 mmol/L) و یا سطح تری گلیسرید بالا (بیشتر از 250 میلی گرم در دسی لیتر و یا 2.82 mmol/L)

تست هموگلوبین A1c برابر یا بیشتر از 5.7 درصد

تشخیص مرحله ی پیش دیابت توسط تست های قبلی

دارای سابقه ی ابتلا به بیماری قلبی عروقی (cardiovascular disease یا CVD)

اگر نتایج تست غربالگری در محدوده ی نرمال باشد، انجمن دیابت آمریکا (ADA) پیشنهاد تکرار تست ها را طی 3 سال می دهد در صورتی که کارگروه خدمات پیشگیری آمریکا (USPSTF) توصیه به انجام سالیانه ی این تست ها می کند. افراد دارای وضعیت پیش دیابت باید به طور سالانه تست ها را انجام دهند.

همچنین تست قند خون می تواند برای اشخاصی با علائم هایپرگلایسمی (گلوکز خون بالا)/(قند خون بالا) درخواست شود، که علائم به صورت زیر است :

علائم هایپرگلایسمی

افزایش تشنگی، معمولاً همراه با تکرر ادرار
خستگی
تاری دید
بهبود آهسته ی زخم ها و عفونت ها

و یا علائم هایپوگلایسمی (گلوکز خون پایین)/(قند خون پایین) مانند :

عرق کردن
گرسنگی
لرزش
اضطراب
گیجی
تاری دید

بیماران دیابتی اغلب باید قند خون خود را چند بار در روز، خودشان چک کنند. زنان باردار معمولاً برای دیابت بارداری بین هفته های 24 و 28 بارداری، مورد غربالگری قرار می گیرند مگر این که علائم اولیه دیابت بارداری را داشته باشند و یا مبتلا به آن در بارداری قبلی شده باشند.

این تست برای زنان بارداری که در معرض خطر ابتلا به دیابت تیپ 2 هستند زودتر انجام می گیرد. زمانی که زنی مبتلا به دیابت تیپ 1، تیپ 2 و یا دیابت بارداری باشد، پزشک معمولاً درخواست تست گلوکز را طی دوران بارداری و نیز پس از زایمان برای بررسی شرایط وی خواهد داد.

تفسیر نتایج تست گلوکز چگونه است ؟

سطوح افزایش یافته ی گلوکز اغلب نشان دهنده ی دیابت است اما باید توجه داشت بسیاری از بیماری ها و شرایط دیگری نیز وجود دارند که باعث افزایش سطح گلوکز خون می شوند.

در شخصی با علائم و نشانه های دیابت و یا هایپرگلایسمی، سطح غیر ناشتای گلوکز (نمونه ی خون رندوم random blood sample) برابر یا بیشتر از 200 میلی گرم بر دسی لیتر (11.1 mmol/L) می باشد.

اطلاعات زیر به صورت خلاصه نتایج تست ها را نشان می دهد .

آزمایش قند خون ناشتا (گلوکز خون ناشتا Fasting Blood Glucose) :

سطح گلوکزتفسیر
از 70 تا 99 میلی گرم بر دسی لیتر (3.9 تا 5.5 میلی مول بر لیتر)قند خون ناشتای نرمال
از 100 تا 125 میلی گرم بر دسی لیتر (5.6 تا 6.9 میلی مول بر لیتر)وضعیت پیش دیابت (اختلال تحمل گلوکز ناشتا Impaired Fasting Glucose)
126 میلی گرم بر دسی لیتر (7.0 میلی مول بر لیتر) و بالاتر طی تست های متوالی در روزهای مختلفدیابت

 

تست تحمل گلوکز خوراکی 2 ساعته (2-Hour Oral Glucose Tolerance Test یا OGTT) :

این سطوح به جز دوران بارداری، قابل اجراست. 2 ساعت پس از نوشیدن محلول حاوی 75 گرم گلوکز، نمونه گیری صورت می گیرد.

سطح گلوکزتفسیر
کمتر از 140 میلی گرم بر دسی لیتر (7.8 میلی مول بر لیتر)تحمل گلوکز نرمال
از 140 تا 199 میلی گرم بر دسی لیتر (7.8 تا 11.1 میلی مول بر لیتر)پیش دیابت (اختلال تحمل گلوکز یا impaired glucose tolerance)
برابر یا بزرگتر از 200 میلی گرم بر دسی لیتر (11.1 میلی مول بر لیتر) طی تست های متوالی در روزهای مختلفدیابت

 

روش یک مرحله ای تشخیص دیابت بارداری (به عنوان گزینه ی پیشنهادی توسط ADA) :

ابتدا نمونه گیری به صورت ناشتا، سپس طی 1 ساعت و 2 ساعت پس از نوشیدن محلول حاوی 75 گرم گلوکز. تشخیص دیابت بارداری زمانی صورت می گیرد که هر یک از مقادیر به دست آمده بیش از حد مجاز باشد.

زمان نمونه گیریسطح گلوکز
ناشتابرابر یا بیشتر از 92 میلی گرم بر دسی لیتر (5.1 میلی مول بر لیتر)
1 ساعتبرابر یا بیشتر از 180 میلی گرم بر دسی لیتر (10.0 میلی مول بر لیتر)
2 ساعتبرابر یا بیشتر از 153 میلی گرم بر دسی لیتر (8.5 میلی مول بر لیتر)

 

روش دو مرحله ای تشخیص دیابت بارداری (به عنوان گزینه ی پیشنهادی ACOG و ADA) :

مرحله ی اول : انجام تست گلوکز برای غربالگری. نمونه گیری 1 ساعت پس از نوشیدن محلول حاوی 50 گرم گلوکز صورت می گیرد.

دیابت بارداری چیست؟

سطح گلوکزتفسیر
کمتر از 140* میلی گرم بر دسی لیتر (7.8 میلی مول بر لیتر)نرمال
140* میلی گرم بر دسی لیتر (7.8 میلی مول بر لیتر) و یا بیشترغیر طبیعی، انجام تست OGTT (مرحله ی دوم را در زیر نگاه کنید)

 

*برخی از کارشناسان توصیه می کنند که میزان cutoff را معادل 130 میلی گرم بر دسی لیتر (7.2 میلی مول بر لیتر) در نظر بگیریم زیرا این کار باعث شناسایی 90 درصد از زنان مبتلا به دیابت بارداری می شود در مقایسه با وقتی که آستانه را 140 میلی گرم بر دسی لیتر (7.8 میلی مول بر لیتر) در نظر بگیریم که در این صورت باعث شناسایی 80 درصد از مبتلایان دیابت بارداری خواهد شد.

ACOG پیشنهاد می کند که آستانه ی پایین تر از 135 میلی گرم بر دسی لیتر (7.5 میلی مول بر لیتر) در گروه های نژادی پر خطر با شیوع بیشتر دیابت بارداری را در نظر گیریم.

مرحله ی دوم : تست تشخیصی OGTT .

نمونه گیری یک بار در زمان ناشتایی و سپس 1 ساعت ، 2 ساعت و 3 ساعت پس از نوشیدن محلول حاوی 100 گرم گلوکز، صورت می گیرد. اگر دو مورد از مقادیر و یا بیشتر، از میزان تعیین شده تجاوز کند و یا با آن برابر باشد، تشخیص بر دیابت بارداری است.

زمان نمونه گیریمیزان تعیین شده
ناشتا (قبل از مصرف گلوکز)95 میلی گرم بر دسی لیتر (5.3 میلی مول بر لیتر)
1 ساعت پس از مصرف گلوکز180 میلی گرم بر دسی لیتر (10.0 میلی مول بر لیتر)
2 ساعت پس از مصرف گلوکز155 میلی گرم بر دسی لیتر (8.6 میلی مول بر لیتر)
3 ساعت پس از مصرف گلوکز140 میلی گرم بر دسی لیتر (7.8 میلی مول بر لیتر)

 

**بعضی از آزمایشگاه ها ممکن است از اعداد متفاوتی استفاده کنند.

برخی دیگر از بیماری ها و شرایطی که می توانند نتایج افزایش یافته ی قند خون را در بر داشته باشند :

آکرومگالی (Acromegaly)
استرس حاد (در پاسخ به تروما، حمله ی قلبی و سکته)
بیماری مزمن کلیوی (Chronic kidney disease)
سندروم کوشینگ (Cushing syndrome)
خوردن بیش از حد غذا و مواد خوراکی
هایپرتیروئیدیسم
سرطان پانکراس (Pancreatic cancer)
پانکراتیت (Pancreatitis)

سطح قند پایین (هایپوگلایسمی) نیز می تواند در شرایط زیر مشاهده شود :

نارسایی آدرنال (Adrenal insufficiency)
مصرف زیاد الکل
بیماری شدید کبدی
هایپوتیروئیدیسم (Hypothyroidism)
کم کاری هیپوفیز (Hypopituitarism)
عفونت های شدید
نارسایی شدید قلبی
نارسایی مزمن کلیوی (رنال)
مصرف بیش از حد انسولین (Insulin overdose)
تومورهای تولید کننده انسولین (insulinomas)
گرسنگی شدید
استفاده از داروهای کاهنده ی قند خون

گلوکز ادرار :

میزان خیلی کم گلوکز در ادرار، نرمال در نظر گرفته می شود. وجود هر شرایطی که میزان گلوکز خون را افزایش دهد مثل دیابت و یا شرایطی که در بالا به آن اشاره شد، می تواند پتانسیل افزایش غلظت گلوکز در ادرار را داشته باشد.

همچنین افزایش گلوکز در ادرار می تواند با مصرف دارو نیز دیده شود مثل استروژن و هیدرات کلرال (chloral hydrate) و نیز در برخی فرم های بیماری کلیوی.

برخی افراد به صورت طبیعی دارای تراوش گلوکز به ادرار در زمانی که سطح گلوکز خونشان نرمال هست، می باشند. برخی داروهای مورد استفاده برای درمان دیابت، کارشان را به صورت افزایش ازبین بردن گلوکز در ادرار انجام می دهند.

نکته دیگری هست که باید در مورد آزمایش قند خون بدانم ؟

استرس شدید می تواند علت افزایش موقتی گلوکز خون باشد. این می تواند نتیجه ی تروما، جراحی، حمله و سکته قلبی باشد.

داروهایی که افزایش دهنده سطح قند هستند شامل کورتیکواستروئیدها، ضد افسردگی سه حلقه ای، دیورتیک ها، اپی نفرین، استروژن (قرص های کنترل و پیشگیری بارداری و جایگزینی هورمونی)، لیتیوم، فنی توئین و سالیسیلات هستند.

داروهای کاهش دهنده ی سطح گلوکز شامل استامینوفن و استروئیدهای آنابولیک (anabolic steroids) هستند.

منبع

همچنین با بیماری پره دیابت آشنا شوید

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *