گواتر ساده و علائم اولیه (تشخیص و راه های درمانی)

بزرگی تیروئید بدون همراهی با علایم پرکاری و یا کم کاری « گواتر ساده» نامیده می شود. در قدیم در ایران به گواتر ساده اسم « غم باد» داده بودند و غم و غصه را علت آن می دانستند.

این بیماری در بعضی مناطق دنیا بسیار شایع است و بیشتر مخصوص خانمهاست به طوری که در آمارهای گوناگون در مقابل هر یک مرد، چهار تا هشت زن به این بیماری مبتلا می شوند.

در مناطقی از ایران این بیماری خیلی شایع تر از نقاط دیگر است. در مورد علت آن دلایل مختلفی ممکن است دخالت داشته باشد؛ ولی در اکثریت قریب به اتفاق موارد، کمبود ید سبب اصلی بیماری است.

در کلیه مناطقی از جهان که کمبود ید وجود دارد این بیماری شایع تر است و به کار بردن نمک ید دار در آشپزی برای رفع همین کمبود است.

دلیل ایجاد

سلول های اصلی تیروئید، هورمونی ترشح می کنند که در اصطلاح عامیانه عصاره تیروئید نامیده می شود. برای ساخته شدن این هورمون وجود ید در داخل تیروئید الزامی است.

در حالت عادی از غده هیپوفیز مغز هورمونی به نام ماده محرک تیروئید ترشح می گردد که سبب ساخته شدن هورمون تیروئید می شود. وقتی به اندازه کافی هورمون تهیه شد، افزایش مقدار هورمون تیروئید خون سبب مهار و توقف ترشح هورمون محرک تیروئید از هیپوفیز می شود و متابولیسم بدن در حال تعادل می ماند.

در نقاطی که کمبود ید وجود دارد چون هورمون تیروئید به اندازه کافی ساخته نمی شود هیپوفیز دائما مقدار بیشتری هورمون محرک تیروئید ترشح می کند که این ترشح زیاد سبب تحریک و رشد بیش از حد غده تیروئید می گردد تا کمبود ید را جبران کند.

در ابتدا این رشد یکنواخت است و در اصطلاح می گویند گردن بیمار شبیه گردن قو شده است، به مرور ایام چنانچه درمانی انجام نگیرد تیروئید بزرگتر می شود و ممکن است در داخل آن گره های متعددی به وجود آید که غیر یکنواختی و بزرگی بیش از حد آن سبب منظره ناموزونی در گردن بیماران که اغلب زن هستند می شود که از نظر ظاهری و زیبایی خوشایند نیست.

علایم بالینی

گواتر ساده علایم خاصی ندارد و فقط در اثر رشد زیاد ممکن است بر روی لوله نای فشار بیاورد و سبب اختلال تنفسی شود و یا بر روی مری فشار وارد آورد و عمل بلع غذا را مشکل کند.

ولی اکثر بیماران که مراجعه می کنند از احساس طپش قلب، ریزش مو، عصبانیت، کم خوابی، لاغری، تعریق و غیره شکایت می کنند که این ها همه علایم پرکاری غده تیروئید است و به غلط به بیمار تلقین شده است و جنبه روانی دارد.

در این بیماران در معاینه فقط بزرگی تیروئید مشاهده و لمس می شود که قوام آن نسبتا نرم است و با بلع براحتی حرکت می کند و علایم دیگری در دستگاه های بدن وجود ندارد.

علایم بالینی برای تشخیص این بیماری کافی است و احتیاج به آزمایش خاص ندارد ولی جهت اطمینان هورمون های تیروئید و هورمون محرکه تیروئید از هیپوفیز اندازه گیری می شود که هورمون های تیروئید معمولا در حد عادی است و هورمون محرک غده هیپوفیز ممکن است قدری بیشتر از عادی باشد.

از نظر تصویربرداری هم آزمایش های گوناگون وجود دارد، ولی آنچه بیش از همه انجام می گیرد، اسکن تیروئید با تجویز مواد رادیواکتیو مختلف و به تصویر کشیدن تیروئید بیمار است.

درباره تفسیر آزمایش بخوانید

در اسکن قسمت هایی از تیروئید که ماده رادیواکتیو را جذب می کند نقاط گرم نامیده می شود و معمولا گره ها قسمت هایی هستند که این ماده را جذب نمی کنند و نقاط سرد نامیده می شوند. از سونوگرافی هم می توان برای بررسی تعداد گره ها و اینکه حاوی بافت سفت و یا مایع است استفاده کرد.

چنانچه یکی از گره ها به طور واضح بزرگتر از سایر گره ها باشد و قوام آن سفت باشد می توان توسط سرنگ و سوزنی نازک تعدادی سلول را کشید و آن را زیر میکروسکوپ مشاهده کرد که آیا سلول طبیع یاست یا مشکوک به سرطان می باشد.

درمان این بیماران معمولا طبی است که با مصرف نمک ید دار و هورمون تیروئید از فعالیت نسج تیروئید کاسته می شود و سبب کوچک تر شدن تیروئید یا حداقل توقف رشد آن می شود.

درمان گواتر ساده با عمل جراحی

در چهار حالت عمل جراحی توصیه می شود، یک وقتی است که در اثر رشد زیاد غده علایم فشاری بر روی اعضای مجاور ایجاد شود، دوم اینکه یکی از گره ها داخل تیروئید، رشد سریع و نامتناسب با سایر گره ها داشته باشد که شک سرطان درکار باشد، سوم پرکار شدن تیروئید و چهارم تغییر شکل و نازیبایی گردن که سبب اختلال روانی بیمار گردد.

قبل از عمل جراحی معمولا به کار خاصی نیاز نیست. فقط یک عکس سینه می تواند پیشرفت تیروئید به داخل قفسه صدری و تغییر مکان لوله نای را نشان دهد.

گواتر ساده معمولا سبب درگیری اعصاب حنجره ای نمی شود ولی چنانچه در گواترهای خیلی بزرگ تغییر صدا وجود داشت حتما باید حنجره بیمار و طناب های صوتی معاینه شود که مطمئن شویم فلج طناب صوتی وجود ندارد.

بیمار در صبح روز اول و یا شب قبل از بیمارستان بستری می شود و در حال ناشتا به اتاق عمل برده می شود.

بیمار باید با بیهوشی عمومی تحت عمل قرار گیرد. در زیر شانه او بالشتکی گذاشته می شود تا گردن بیمار به طرف بالا بیاید و عمل جراحی بر روی آن آسان شود.

با یک شکاف عرضی به طول 6 تا 8 سانتیمتر و 2 بند انگشت بالای استخوان چنبر پوست و ضمائم آن شکافته و از عضلات زیر جدا می گردد.

عضلات جلو گردن بدون قطع شدن از وسط باز می شوند و در زیر آن تیروئید آشکار می گردد و بسته به نوع بیماری در نهایت دقت و با توجه به اینکه به پاراتیروئید ها و اعصاب حنجره ای فوقانی و تحتانی صدمه نزنیم یک لوب و تکه میانی تیروئید، هر دو لوب به طور غیر کامل و یا تمام تیروئید برداشته می شود و خونریزی با دقت کنترل می گردد.

پوست ترمیم و پانسمان می شود و متخصص بیهوشی قبل از به هوش آمدن بیمار حرکات طنابهای صوتی را بررسی می کند و متحرک بودن هر دو را گزارش می دهد.

مراحل پس از عمل و مراقبت های لازم

معمولا مراحل بیهوشی تا دو ساعت پس از عمل طول می کشد و پرستار باید مواظب وضع تنفس بیمار باشد و در صورت دیدن کوچک ترین اختلالی سریعا به جراح اطلاع دهد.

درد بیمار با مسکن های مخدر و غیر مخدر باید تسکین یابد. پس از به هوش آمدن کامل از عصر روز عمل بیمار می تواند مایعات بنوشد و همچنین عصر روز عمل با کمک پرستار و از روز بعد بدون کمک می تواند راه برود و در صورت نبودن عوارض ، اکثر بیماران فردای روز عمل یا دو روز پس از آن می توانند از بیمارستان مرخص شوند .

عوارض عمل گواتر ساده

تیروئید با عناصر حیاتی مهمی مجاورت دارد که ممکن است در حین عمل صدمه ببیند. آسیب یک طرفه عصب حنجره ای سبب تغییر صدا و خشونت آن و صدمه دو طرفه سبب قطع صدا و عدم توانایی تنفس می شود که احتیاج به اقدام فوری جهت باز نگهداشتن راه هوایی دارد.

صدمه به غدد پاراتیروئیدی سبب کم شدن کلسیم خون می شود که بیمار احساس گز گز و مور مور در دور لب و انگشتان می کند که بلافاصله باید به بیمار کلسیم وریدی تزریق شود که سبب رفع علایم می گردد.

این دو عارضه در عمل گواتر ساده بسیار نادر و معمولا گذرا است و به مرور برطرف می شو . عارضه سوم در اثر بستن ناقص عروق خونی ایجاد می گردد که ممکن است پس از عمل خون درگردن جمع شود و روی نای فشار بیاورد و سبب اختلال تنفس شود.

در این حالت باید بیمار به اتاق عمل باز گردد و محل های خونریزی دوباره کنترل و بند آورده شود. عفونت زخم جراحی گردن پس از عمل بسیار نادر است.

باورهای غلط

اکثریت قریب به اتفاق بیماران بسیاری از ناراحتی های خود را که ارتباطی به گواتر ساده ندارد به آن نسبت می دهند: از جمله عصبانیت، احساس طپش قلب، ریزش مو، عرق کردن، لاغری و… جراح، قبل از عمل باید بیمار را توجیه کند که عمل تیروئید سبب برطرف شدن این ناراحتی ها نمی گردد.

بسیاری از بیماران سال ها از قرص های هورمون تیروئید استفاده می کنند و تصور می نمایند با عمل جراحی احتیاج به مصرف قرص از بین می رود، باید به این بیماران نیز تفهیم کرد که پس از عمل ممکن است احتیاج بیشتری به مصرف هورمون تیروئید وجود داشته باشد.

همان طور که قبلا گفته شدم قدیم این بیماری را به غم و غصه نسبت می دادند و به آن غم باد می گفتند که باید بیمار را توجیه کرد که تیروئید ارتباطی با غم و غصه ندارد.

مساله مهم دیگری که بخصوص خانم ها نسبت به آن حساس هستند، ماندن جای عمل است و فکر می کنند که با دوختن پلاستیک جای عمل باقی نمی ماند.

باید به بیماران این مساله را یاداوری کرد که خط برش باقی می ماند و برجستگی آن بستگی به نوع عکس العمل بدن فرد دارد و نماندن خط محل برش پس از عمل بیش از آنکه مربوط به تکنیک عمل باشد با خصوصیات بدن هر بیمار ارتباط دارد.

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.