سندرم زلوگر (علت و نشانه ها،تشخیص آزمایشگاهی و درمان)

سندرم زلوگر که به عنوان سندرم سربروهپاتورنال نیز شناخته میشود یک اختلال ژنتیکی نادر است که با کاهش یا عدم وجود آنزیم پراکسیزوم کاربردی، در سلولهای انسان همراه است.
اختلالات طیف زلوگر میتواند بسیاری از اندامهای بدن را تحت تأثیر قرار دهد.سندرم زلوگر از شدید تا خفیف میتواند در هر فرد متفاوت باشد،بطوریکه شدیدترین حالت از طیف اختلالات زلوگر منجر به سندرم زلوگر و در حالت متوسط منجر به آدرنولکودیستروفی نوزادان و در حالت خفیف منجر به بیماری رفسام کودکانه خواهد شد.

آدرنولكودیستروفی

نوعی بیماری با منشأ نقائص پراکسیزومی است. آدرنولکودیستروفی یک نقص مغزی دژنراتیو و پیشرونده است که در کودکی با افزایش رنگدانه در پوست و شواهد آزمایشگاهی بیماری دژنراتیو غدد فوق کلیه بروز میکند.

بیماری رفسام

نوعی بیماری با منشأ نقص پراکسیزوم است که باعث نقص در متابولیسم لیپیدها میشود.این بیماري در دسته نوروپاتيهاي حسي- حرکتي ارثي قرار میگیرد و با فقدان اسید فیتانیک هیدروکسیلاز و تجمع اسید فیتانیک در پلاسما و بافتها، همراه است.

اختلالات عصبی،کاهش تون عضلانی (هایپوتونی،) از دست دادن حس شنوایی،مشکلات بینایی،اختلال عملکرد کبد و اختلالات کلیوی از یافته های معمول در سندرم زلوگر هستند.اختلالات شدید طیف زلوگر،اغلب موارد تهدیدکننده حیات اولیه در دوران شیرخوارگی مبتلایان به این سندرم میباشد.

پراکسیزومها، اندامکهای مستقلی هستند که اغلب در سلولهای کبد و کلیه مشاهده میشـــوند.پراکسیزومها در سلولهای جانوری و گیاهی وجود دارند. این اندامکها در نزدیک شبکه ی آندوپلاسمی صاف قرار دارند و بنظر میرسد از عناصر شبکه ی آندوپلاسمی صاف باشند ولی برای سنتز پروتئینها و آنزیمهای آن به شبکه ی آندوپلاسمی دانه دار نیاز است.

آنزیمهای پراکسیزوم به خصوص کاتالاز توسط ریبوزومهای آزاد در سیتوپلاسم ساخته میشوند.ساختمان پراکسیزوم پراکسیزوم دارای یک غشای به ضخامت حدود 60تا 80 آنگستروم است که با شبکه آندوپلاسمی صاف در ارتباط است. ماتریس یا ماده ی زمینه ای که درون پراکسیزوم را پر کرده است همگن بوده و دارای ذرات بسیار ریز، تا حدی متراکم و گاهی رشته های منشعب به طول 4تا 4/5نانومتر است.

آنزیمهای موجود در پراکسیزوم

کاتالاز (جهت تجزیه ی پراکسید هیدروژن یا آب اکسیژنه و تبدیل آن به آب و اکسیژن مولکولی-از بین بردن سمیت آب اکسیژنه)

آلفا- ال- هیدروکسیداز

د-آمینو اکسیداز (اکسیداسیون اسیدآمینه های نوع )D

اوریکاز یا اورات اکسیداز (تجزیهی اسید اوریک حاصل از متابولیسم پورینها)

گلیکواکسیداز (هنگام تنفس نوری موجب اکسایش اسید گلیکولیک حاصل از فتوسنتز)

آنزیمهای لازم جهت بتا اکسیداسیون اسیدهای چرب

آنزیمهای لازم جهت تولید فسفولیپید پلاسموژن

آنزیمهای لازم جهت سم زدایی ترکیبات بیگانه مانند اتانول

مطلب خواندنی:آزمایش فریتین

منشأ پراکسیزوم

پراکسیزوم از جوانه زدن شبکه ی آندوپلاسمی صاف ایجاد میشود. غشای پراکسیزوم ها با دخالت شبکه ی آندوپلاسمی دانه دار یا خشن که هم پروتئینها و هم لیپیدها را می سازد گسترش مییابد.پراکسیزوم های جدید ممکن است از جوانه زدن شبکه ی پراکسیزومی به وجود آیند.

علائم و نشانه های سندرم زلوگر

علائم و نشانه های سندرم زلوگر از فردی به فرد دیگر بسیار متفاوت است.سندرم زلوگر در شدیدترین حالت ممکن، اندکی پس از تولد آشکار میشود. نوزادان مبتلا به سندرم زلوگر اغلب اختلال عصبی شدید، اختلال پیشرونده کبد و کلیه و توسعه عوارض تهدیدکننده حیات را در سال اول زندگی، معمولاً تجربه میکنند.

نوزادان مبتلا به آدرنولکودیستروفی و رفسام کودکانه،ممکن است علائم بیماری را تا زمانی که در دوران شیرخوارگی هستند از خود آشکار نکنند. برخی از
این کودکان با رسیدن به دوران نوجوانی و بزرگسالی، ممکن است با درجاتی از ناتوانیهای فکری، از دست دادن حس شنوایی و مشکلات بینایی مواجه باشند.

برخی دیگر نیز هایپوتونی شدید (کاهش عمیق توان عضلانی) را تجربه خواهند کرد، درحالیکه ممکن است برخی از مبتلایان سندرم زلوگر نیز هیچ ناهنجاری سر و صورت را از خود نشان ندهند.

درمان سندرم ژنتیکی زلوگر

در موارد بسیار نادر سندرم زلوگر، افراد تحت تأثیر ممکن است تا زمان بلوغ و یا بزرگسالی قابل تشخیص و غربال نباشند.این افراد علائم ملایم و خفیف مانند از دست دادن حس شنوایی یا کاهش شنوایی و کاهش بینایی را در زمان شروع سن بلوغ یا بزرگسالی آشکار میکنند.

نوزادان مبتلا به سندرم زلوگر ممکن است لنگی پا،پاسخ ضعیف به محرکهای محیطی،عدم توانایی در مکیدن شیر مادر،عدم توانایی بلع مایعات یا مواد غذایی،مشکلات تغذیه، عدم افزایش وزن و اختلال رشد را آشکار کنند.

همچنین نوزادان مبتلا به سندرم زلوگر انواع عوارض عصبی از جمله،تشنجهای مکرر،کم توانی ذهنی،تأخیر در رسیدن به نقاط عطف رشد مانند نشستن،خزیدن روی زمین،راه رفتن،اختلالات مختلف مغز منجمله نقص ناشی از مهاجرت غیرطبیعی سلولهای مغز (نورونها) به مناطقی که نباید در آنجا مستقر باشند (بنابراین مغز توانایی عملکرد مناسب را نخواهد داشت) و توسعه انحطاط پیشرونده رشته های عصبی (ماده سفید) از مغز را ممکن است آشکار کنند.

علاوه بر این، نوزادان مبتلا به سندرم زلوگر ممکن است ویژگیهای متمایز صورت از جمله ظاهر مسطح صورت،پیشانی نسبتاً بزرگ رو به بالا،بزرگی غیرطبیعی نقاط نرم (فونتانل) در جمجمه،پل بینی به صورت گسترده و یا پهن،سوراخهای کوچک در بینی و رو به بالا،پلک غیرطبیعی،فک کوچک،سقف بسیار قوس دهان (کام دهان،) چانه کوچک،پوست اضافی در گردن،ناهنجاری جزئی در قسمت بیرونی گوش،کاسه چشم به طور غیرطبیعی کم عمق و پشت سر (استخوان پس سر) به طور غیرطبیعی حالت تخت و صاف را آشکار کنند.

انواع اختلالات چشم مانند فاصله گسترده چشمها از یکدیگر (هایپرتلوریسم،) کدر شدن لنز چشم(آب مروارید،) کدورت قرنیه چشم،آتروفی عصب بینایی یا انحطاط عصبی که حامل تصاویر بصری از چشم به مغز است،حرکات غیرارادی و سریع چشم (نیستاگموس) و از دست دادن حس بینایی با درجات مختلف نیز ممکن است در مبتلایان سندرم زلوگر رخ دهد.

برخی از نوزادان مبتلا به سندرم زلوگر ممکن است طحال بزرگ غیرطبیعی (اسپلنومگالی) و یا کبد بزرگ غیرطبیعی (هپاتومگالی) داشته باشند.در این نوزادان کبد ممکن است دچار زخم شود (فیبروتیک) و یا دچار التهاب شود (سیروز کبدی) که در این صورت با کاهش پیشرونده عملکرد کبد و در نتیجه با علائمی مانند زردیپوست و زردی کاسه چشم (یرقان) همراه خواهد بود.

یافتههای اضافی شامل کیستهای کوچک در کلیه و خونریزی از دستگاه گوارش به علت کمبود یکی از فاکتورهای انعقادی خون میباشد. برخی از کودکان مبتلا به سندرم زلوگر،ممکن است خونریزی وسیع یا غیرقابل کنترل را در داخل جمجمه تجربه کنند.

اختلالات اسکلتی در سندرم زلوگر شامل پا چنبری، خمیدگی انگشتان دست و پا و عدم توسعه کامل در حالت راست نگه داشتن انگشتان دست و پا میباشد.نقص قلبی ممکن است در نوزادان مبتلا به اختلالات طیف زلوگر از جمله نقص سپتوم و مجرای شریانی رخ دهد.

نقص سپتوم قلب، همان سوراخ در قلب است که اگر اندازه بزرگی داشته باشد ممکن است باعث بینظمی در تنفس،فشارخون بالا و یا حتی ایست قلبی گردد.

در برخی از نوزادان جنس مذکر مبتلا به سندرم زلوگر ممکن است مجرای ادراری در قسمت زیرین آلت تناسلی مرد (هایپوسپادیاس) و شکست بیضه ها و فرود به داخل کیسه بیضه رخ دهد.

علت سندرم زلوگر

اختلالات طیف زلوگر توسط جهش 13 ژن مؤثر در فرآیندهای پراکسی زوم رخ میدهد.سندرم زلوگر با تمام جهش های ژنتیکی از الگوی توارثی اتوزومال مغلوب پیروی میکند؛بنابراین برای ابتلا به این سندرم به دو نسخه از ژنهای جهش یافته مربوطه (یکی از پدر و دیگری از مادر) نیاز است و شانس داشتن فرزندی مبتلا به سندرم زلوگر، %25 برای هر بارداری احتمالی مشروط بر حامل بودن والدین به ژنهای جهشیافته این سندرم میباشد.

جهش هر یک از 13ژن مؤثر در فرآیندهای پراکسیزوم، با توسعه یکی از اختلالات طیف زلوگر همراه است.این 13 ژن حاوی دستورالعمل برای سنتز پروتئینی به نام پراکسین هستند که برای ایجاد مناسب پراکسیزوم ضروری است.

فراوانی سندرم زلوگر

اختلالات طیف زلوگر معمولاً در هنگام تولد آشکار میشود.این اختلالات میتواند همه نژادهای انسانی را تحت تأثیر قرار دهد.در ایالات متحده آمریکا، فرکانس ترکیبی این سندرم تقریباً 1در50000 تولد زنده میباشد.ازآنجاکه برخی از موارد اختلالات زلوگر به درستی تشخیص داده نمیشود،بنابراین تعیین فرکانس واقعی این سندرم در جهان دشوار است.

تشخیص سندرم زلوگر

اختلالات طیف زلوگر بر اساس ارزیابی دقیق و کامل مبتلایان و یافته های فیزیکی مبتلایان و یافته های کلینیکی پاتولوژی انجام میگیرد. گام اولیه در تشخیص سندرم زلوگر، تشخیص اسیدهای چرب طولانی در بدن است که میزان آنها افزایش مییابد،همچنین آزمایش خون و ادرار نیز مبنی بر بررسی مواد مرتبط با متابولیسم پراکسیزوم میتواند در تشخیص سندرم زلوگر، مفید باشد.

تست بیوشیمیایی فیبروبلاست پوست برای تأئید اختلالات مشاهده شده در خون و ادرار مبتلایان سندرم زلوگر نیز مفید است.

تصویربرداری رادیولوژی مانند سونوگرافی از جنین به منظور بررسی اندامهای جنین و همچنین بررسی وجود کیست احتمالی در کبد نیز میتواند مفید باشد.

تشخیص پیش از لانه گزینی PGD با لقاح آزمایشگاهی در تشخیص جهشهای ژنتیکی بسیار مؤثر است،بااین حال قطعی ترین تست به منظور تشخیص قطعی سندرم زلوگر،آزمایش ژنتیک مولکولی برای بررسی وجود جهش یا عدم وجود جهش در 13 ژن هدف مرتبط با عملکرد پراکسیزوم با تعیین توالی به ویژه روشهای نوین سکانس نوکلئوتیدی میباشد.

منبع

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.