بلوغ زودرس (علائم و نشانه،دلیل،درمان)

در این موارد، بلوغ زودتر از زمان مورد انتظار اتفاق می­افتد. در بلوغ زودرس مراکز مغزی مربوط به تحریک هورمون­های جنسی زودتر از سن مورد انتظار شروع به فعالیت می­کنند. محققان در مورد سن بلوغ زودرس توافق نداشته و به­ طور کلی بروز صفات ثانویه جنسی زودتر از 7 سالگی در دختران و کمتر از 9 سالگی در پسران را به عنوان بلوغ زودرس درنظر می­گیرند.

بلوغ زودرس در دختران شایع­تر از پسران بوده، این درحالی است که در اکثر موارد، خبری از هیچ بیماری یا اختلالی نیست. نکته مهم اینجاست که بلوغ زودرس در پسران برخلاف دختران در بیشتر موارد با بیماری یا اختلال پزشکی در ارتباط است.

اگر چه در بیشتر موارد، علت دقیق این عارضه قابل تشخیص نیست، ولی برخی از علل این عارضه مانند اختلالات تخمدان یا بیضه­ ها، اختلالات مربوط به غدۀ تیروئید یا سایر مشکلات هورمونی، علل ژنتیکی، تومورها، عفونت­ها یا آسیب­های مغزی شناخته شده­اند.

بلوغ زودرس از طریق درمان علت زمینه­ای درمان­ پذیر است. در مواقعی که بلوغ زودرس به علت افزایش هورمون تحریک­­کنندۀ هورمون­های جنسی مترشحه از هیپوتالاموس اتفاق می­افتد، دارودرمانی کمک­ کننده خواهد بود.

این عارضه ممکن است با اختلالات روان­شناختی که با تکامل احساسی نوجوان تداخل می­کنند، در ارتباط باشد. بلوغ زودرس میتواند احتمال ابتلا به افسردگی را در نوجوانی و احتمال ابتلا به برخی از سرطان­ها مانند سرطان پستان را در سنین بعدی عمر افزایش دهد.

انواع بلوغ زودرس

بلوغ زودرس مرکزی
این نوع از بلوغ زودرس شایع بوده و همۀ اتفاقات در آن، شبیه بلوغ طبیعی است؛ با این تفاوت که تغییرات در زمانی زودتر از معمول اتفاق می­افتد. غدۀ هیپوفیز شروع به ترشح گونادوتروپین­ها می­کند. این هورمون هم به نوبه خود، آزادشدن هورمون

های جنسی استروژن و تستوسترون از بیضه و تخمدان­ها را تحریک خواهد کرد که شروع بلوغ را به دنبال دارد.

بلوغ زودرس محیطی
این نوع از بلوغ زودرس به­ندرت اتفاق می­افتد. در این صورت استروژن و پروژسترون باعث بروز علایم بلوغ شده، ولی مغز و غدۀ هیپوفیز درگیر نیستند. اختلال در عملکرد تخمدان­ها، بیضه­ ها، غدد فوق­کلیه یا غدۀ تیروئید عامل ایجاد این نوع از بلوغ زودرس هستند.

برخی از مواردی که با بلوغ زودرس اشتباه گرفته می­شوند:

رشد سینه ­ها (تلارک زودرس) به صورت زودرس ممکن است در سنین پائین اتفاق بیفتد. اگر این وضعیت را در کودک خود مشاهده کردید، نیاز است با مراجعه به پزشک علت را ارزیابی کنید، ولی این حالت به معنی بلوغ زودرس نبوده و در اغلب موارد به صورت خود به خود برطرف می­شود.

رشد موهای زائد در نواحی تناسلی یا زیربغل که در سنین پائین اتفاق می­افتد. این وضعیت مربوط به ترشح زودهنگام هورمون جنسی از غدد فوق­ کلیه است و به بلوغ زودرس ربطی ندارد، ولی در هر صورت نیاز به بررسی­های بیشتر پزشکی داشته و نباید بدون بررسی رها شود.

پژوهش­های انجام شده در کشورهای غربی نشان می­دهند که اگرچه متوسط سن شروع قاعدگی نسبت به سال­های قبل تغییر چندانی نکرده، ولی علایم بلوغ مانند رشد سینه­ ها در سنین پائین­تری نسبت به قبل اتفاق می­افتد.

عوامل ایجاد کنندۀ بلوغ زودرس مرکزی

در بیشتر موارد، علت بلوغ زودرس خصوصاً در دختران ناشناخته است. در برخی از موارد نادر، بلوغ زودرس مرکزی با بعضی از انواع بیماری­ها همراه است که این بیماری­ها در بیشتر موارد در کودکان کمتر از 6 سال و خصوصاً در مواردی که مراحل بلوغ به سرعت پیشرفت می­کند، عامل بلوغ زودرس بوده و شامل موارد زیر هستند:

تومورها که در اغلب موارد خوش­خیم هستند.
آسیب مغزی که در اثر جراحی یا ضربه به سر ایجاد شده و بر تعادل هورمونی اثر می­گذارد.
التهاب مغز که از عفونت مغزی ناشی می­شود.

عوامل مرتبط با بلوغ زودرس

جنسیت: احتمال بلوغ زودرس در دختران،10 برابر پسران است.

ژنتیک: گاهی، جهش ژنتیکی می­تواند باعث آزادسازی زودهنگام هورمون­های جنسی شود. در بیشتر موارد، این اختلال در والدین یا برادر و خواهر کودک هم مشاهده می­شود.

نژاد: به دلایل ناشناخته، دختران آفریقایی و آمریکایی حدود 1 سال زودتر از دختران سفیدپوست بالغ می­شوند؛ بلوغ در این دختران در 9 تا 14 سالگی اتفاق افتاده و بروز بلوغ زودتر از 6 سالگی، به عنوان بلوغ زودرس درنظر گرفته می­شود.

مهاجرت به کشوری دیگر در سنین کودکی: پژوهش­ها نشان می­دهد که بلوغ زودرس در کودکانی که در سنین پائین، به فرزندخواندگی خانواده­ای خارجی درمی­آیند،10 تا20 برابر با احتمال بیشتری رخ می­دهد.

گذشت زمان: در سال­های اخیر، بلوغ در سنین کم­تری نسبت به گذشته اتفاق می­افتد. در حدود100 سال قبل، به ­طور میانگین شروع قاعدگی در دختران، 15سالگی بوده، درحالی­که سن بلوغ در سال1900 میلادی (26 سال قبل)، 5/12سالگی گزارش شده است.

چاقی: در مطالع ه­ای که به بررسی اثر چاقی دوران کودکی در بلوغ زودرس دختران پرداخت، نشان داده شد، افرادی که حداقل10 کیلوگرم اضافه ­وزن دارند، تا80 درصد موارد قبل از 9 سالگی، رشد سینه ­ها را تجربه کرده و همچنین قاعدگی آن­ها قبل از 12 سالگی اتفاق می­افتد (با توجه به اینکه سن متوسط شروع قاعدگی در کشورهای غربی، 7/12 سال است).

در این مطالعه، 354 دختر در سه گروه (وزن طبیعی، در معرض خطر اضافه ­وزن و مبتلا به اضافه ­وزن) از سن 3 تا 12 سالگی، مورد مطالعه قرار گرفتند. نتایج این مطالعه ارتباط قوی بین وزن دوران کودکی و رشد زودهنگام سینه­ ها و قاعدگی زودهنگام را نشان داد.

نکته جالب توجه این است که تاکنون در هیچ مطالعه­ای رابطۀ بین چاقی کودکان پسر و بلوغ زودرس مشاهده نشده است.

عوارض بلوغ زودرس

بلوغ زودرس ممکن است با عوارض جسمی و روانی زیر همراه باشد:

کوتاه قدی

اگرچه بیشتر افرادی که بلوغ زودرس را تجربه می­کنند، نسبت به سن خود بلندقدتر هستند، ولی در بزرگسالی قدشان نسبت به سایر بزرگسالان کوتاه­تر خواهد بود. چطور چنین چیزی ممکن است؟ در فاصلۀ زمانی کوتاهی بعد از بلوغ، رشد قدی متوقف می­شود. از آنجا که مراحل بلوغ زودرس خیلی سریع­تر از مراحل بلوغ طبیعی خاتمه می­یابد، رشد قدی فرد، زودتر از زمان مورد انتظار به حداکثر ممکن خود می­رسد.

مشکلات رفتاری

برخی از مطالعات نشان می­دهند که در برخی از موارد، بلوغ زودرس ممکن است با تأخیر تکاملی همراه باشد؛ با این ­حال، شواهدی که این ادعا را ثابت می­کنند، ضعیف هستند.

استرس

بلوغ حتی وقتی در سن مناسب 12 سالگی هم اتفاق می­افتد، با خود استرس به­دنبال دارد، چه برسد به اینکه زودتر از زمان مورد نظر اتفاق بیفتد. این کودکان ممکن است به خاطر اینکه با سایر همسالان خود فرق دارند، ناراحت و مضطرب باشند. این احساسات در دختران با سن کمتر از 9 یا کودکان با تأخیر در تکامل شایع­تر است. والدین می­توانند با ارائه توضیحات لازم در مورد مراحل و تغییرات مورد انتظار در بلوغ به فرزند خود، به او کمک کرده و استرس را کاهش دهند.

اگر با علایم مشکوک به بلوغ زودرس در کودکتان مواجه شدید، نکات زیر را به خاطر داشته باشید:

در بسیاری از موارد، علایمی که احتمال بلوغ زودرس را مطرح می­کنند، با آن بی ­ارتباط بوده و به­طور خودبه­ خود برطرف می شوند.
درصورتی­که کودک شما مبتلا به بلوغ زودرس بوده و پزشک برای او درمان را شروع کرده است، در بیشتر موارد اثربخش خواهد بود.
بیشتر کودکانی که با بلوغ زودرس مواجه می­شوند، از نظر جسمی، روانی و اجتماعی، سالم هستند.

ارتباط تغذیه و بلوغ زودرس

امروزه به ­دلیل ماشینی­ شدن جوامع، بسیاری از خانواده­ها به وضعیت تغذیه خود وکودکانشان توجه زیادی نمی­کنند و به علت کمبود وقت، اغلب به سوی فست­ فودها وغذاهای حاضری روی می­آورند. این غذاها حاوی مقدار زیادی چربی، نمک و شکر بوده و مقدار فیبر موجود در آن­ها بسیار کم است. شاید برایتان جالب باشد که بدانید امروزه یکی از دلایل شیوع بلوغ زودرس همین شیوۀ غذاخوردن است.

در مطالعه­ ای نشان داده شده که مصرف غذاهای سرشار از چربی، کم­ فیبر و محصولات غذایی صنعتی، احتمال بلوغ زودرس را افزایش می­دهند. این نوع رژیم­ غذایی باعث افزایش میزان هورمون انسولین در بدن می­شود.

پژوهش­ها نشان می­دهد میزان بالای این هورمون در خون، احتمال ابتلا به سرطان پستان را افزایش می­دهد. از طرف دیگر میزان بالای انسولین در سنین کودکی، بلوغ زودرس را به دنبال دارد؛ بلوغ زودرس خود عاملی دیگر برای افزایش احتمال ابتلا به سرطان پستان در بزرگسالی است.

در واقع با شروع بلوغ، هورمون­های جنسی مانند استروژن و پروژسترون در بدن افزایش می­یابند. از میان این هورمون­ها، استروژن عامل اصلی برخی از سرطان­های جنسی مانند سرطان پستان است.

در واقع بدن هرچه بیشتر در معرض هورمون استروژن قرار بگیرد، بیشتر مستعد ابتلا به این سرطان­ها خواهد شد؛ از آنجا که با بلوغ زودرس، بافت­های بدن زودتر در معرض این هورمون قرار می­گیرند، احتمال ابتلا به این سرطان افزایش خواهد یافت.