از بین بردن شپش سر

شپش سر (علائم و راه های از بین بردن)

شپش سر توسط حشره ای به نام پدیکولوز هومانوس کپیتیس ایجاد می شود که یک حشره کوچک بدون بال است و باعث آلودگی سر انسان می شود. این شپش یکی از سه گونه شایع شپش در انسان است.شپش سر در بین تمام سنین و تمام اقشار اجتماعی در سرتاسر دنیا دیده می شود و در بچه های سنین 4 تا 14 سال زیاد دیده می شود. این بیماری به شدت مسری است و در مهد کودک ها، مدارس و مراکز نگهداری از کودکان دیده می شود.

ریسک فاکتورهای آلودگی

مونث بودن
تعداد بچه های زیاد در یک خانواده
استفاده از تخت ها و ملافه ها و شانه و پوشش سر مشترک

شپش سر نمی تواند بجهد یا پرواز کند، اما می تواند از ساقه مو روی ساقه موی دیگری بخزد و راه برود. شپش سر یک جور انگل است که از خون انسان تغذیه می کند.

حدود 2تا 3 میلی متر طول دارد و بدنی صاف، دراز و خاکستری رنگ دارد که بعد ازخونخواری کمی قرمز می شود و به وسیله 6پای چنگال مانند به سرعت از مویی به موی دیگر می روند.

شپش ها با تزریق بزاق حاوی مواد ضد انعقاد به پوست سر می توانند تا پنج بار در روز خون را بمکند و اگر نتوانند تغذیه کنند ظرف یکی دو روز می میرند.

پس از جفت گیری شپش ماده تخم هایش را به ساقه مو در نزدیکی پوسته سر می چسباند و میتواند 50 تا 100 تخم در مدت زمانی 3تا 6 روز بگذارد. تخم ها قهوه ای هستند و به سختی دیده می شوند و با رشد موها از پوست سر دور می شوند.

حشرات بعد از 8 روز از تخم بیرون می آیند و پوسته خالی سفید رنگی که به آن “رشک” می گویند بر جای می ماند. حشرات تازه به دنیا آمده ظرف 10 روز کاملا بالغ می شوند و این سیکل مجددا شروع می شود. یک شپش بالغ حدو.دا یک ماه روی سر زنده می ماند و اگر سر جدا شود حدود 48 ساعت زنده می ماند اما تخم ها می توانند تا 10 روز به دور از بدن انسان مثلا بر روی لباس و شانه سر زنده بمانند.

انتقال از يك فرد به فرد ديگر مى تواند از طريق تماس مستقيم يا استفاده از وسائل شخصى ديگران مثل شانه، كلاه، شال، حوله و روسرى صورت گيرد. انتقال در افراد خانواده به سرعت و سهولت رخ مى دهد. ابتلا قبلى به شپش ايمنى ايجاد نمى كند. بنابراين يك فرد ممكن است بيش از يكبار به بيمارى مبتلا گردد.

علایم بالینی شپش سر چه هستند؟

شپش سر معمولا باعث خارش و ناراحتی روی پوست سر می شوند که چند هفته پس از آلودگی اولیه رخ می دهد.
شپش ها پوست سر در نواحی پس گردن و پشت گوش ها را ترجیح می دهند.
رشک ها معمولا به صورت دانه های سفید چسبنده به ساقه مو به آسانی قابل رویت هستند.
نقاط قرمز_قهوه ای روی پوست معمولا به علت ترشحات خون هضم شده می باشد.
بعضی اوقات مژه ها نیز درگیر می شوند. هر چند درگیری مژه ها معمولا به خاطر حشره دیگری است که شپش عانه نام دارد. خاراندن ممکن است باعث خارش و پوسته ریزی روی سر شود. کشیدن موها ممکن است منجر به طاسی های کوچک شود.

عوارض شپش سر

شپش سر هیچ بیماری عفونی دیگری را منتقل نمی کند، اما آلودگی شدید با شپش سر می تواند علایم زیر را ایجاد کند:
التهاب پوست: پلاک های رمز خارش دار و پوسته ریزی دهنده ایجاد می کند.
عفونت ثانویه باکتریال به صورت زرد زخم با زخم های دلمه بسته
غدد لنفاوی متورم و دردناک

چطور شپش سر تشخیص داده می شود؟

برای تشخیص مهم است که شپش یا رشک را به درستی شناسایی کنیم. شناسایی شپش ها ممکن است سخت باشد و معمولا 10 تا 20 شپش بالغ در هر کولونی وجود دارد.

پشت گوش ها و پس گردن به دنبای شپش و رشک بگردید.
ممکن است برای پنهان شدن در تاریکی از نور فرار کنند.
تخم های باز نشده بیشتر در چند میلی متری پوست سر دیده می شوند و هاله تیره ای درون یک پوسته دارد.
تخم های باز شده شفاف و سفید رنگ هستند. حتی بعد از یک درمان موفق ممکن است این پوسته های تخم باقی بمانند مگر این که به طور فیزیکی و با دست جدا شوند. این پوسته های خالی بیماری زا نیستند.
پوسته ریزی های سفید در قاعده موها روی پوست سر ارتباطی با شپش سر ندارند و شپش نیستند.
دیدن و جدا کردن شپش های زنده به وسیله شانه زدن موی مرطوب توسط شانه شپش که دندان ریز است آسان تر از پیدا کردن شپش ها به وسیله مشاهده است.

درمان شپش سر چگونه است؟

درمان شپش سر معمولاًً شامل دو مرحله استفاده از حشره کش های شیمیایی و حذف کردن دستی است.

تمام اعضای خانواده را به صورت هم زمان درمان کنید و به مهد کودک یا مدرسه نیز اطلاع دهید.
لازم است 7تا 10 روز بعد از اولین استفاده از حشره کش ها، این درمان را تکرار کنید. یعنی به طور کلی لازم است دو مرحله استفاده از شامپوهای حشره کش به فاصله 7 تا 10 روز انجام شود؛ زیرا تخم ها ممکن است زنده بمانند و تبدیل به حشره شوند.
برای جدا کردن رشک ها استفاده از روش های دستی نیاز است و شستن به تنهایی کفایت نمی کند. این روش ها معمولاً شامل آب کشیدن با محلول سرکه در آب و شانه کردن با شانه دندان ریز پس از استفاده از شامپوهای حشره کش است.

درمان دارویی

شایع ترین حشره کش موضعی استفاده شده برای شپش سر پرمترین است. سایر داروها شامل این موارد است:

مالاتیون
فنوترین
کارباریل
لیندان (گاما بنزن هگزاکلرید)
اسپینوزاد
ایورمکتین

در ایران بیشتر از پرمترین و لیندان استفاده می شود. شامپوی Lindane که در بزرگسالان به کار می رود، برای اطفال و خانمهای حامله و شیرده، نوزادان و مبتلایان به HIV توصیه نمی شود. شامپوی Permethrin ۱% مناسب است.

شامپو باید به تمام موها مالیده و ده دقیقه باقی بماند، سپس شسته و یک هفته بعد تکرار شود. این شامپو تخمها را از بین نمی برد، لذا بعد از آن، موها باید با محلول حاوی نسبت مساوی از سرکه و آب و با شانه ریز پاک شوند. شامپوی Hegor Antipoux تخمها را نیز از بین می برد.

درمان‌ علامتي‌ خارش‌ پديد آمده‌ در هر سه‌ نوع‌ شپش‌ سر، تن‌ و عانه‌ عبارت‌ است‌ از تجويز آنتي ‌هيستامينها، مانند هيدروكسي‌زين‌، توسط پزشك‌ معالج‌

در صورت‌ وجود عفونت‌ ثانويه ‌باكتريال‌ بايد هر چه‌ سريعتر درمان‌آنتي‌بيوتيك‌ را براي‌ حداقل‌ ۱۰ روز شروع‌ كرد.

لوسیون ها، محلول ها و کرم ها بهتر از شامپوها هستند، زیرا شامپوها ضعیف تر از آن هستند که قابل اعتماد باشند. این ترکیبات مستقیماً روی پوست سر استفاده می شوند. ضروری است که توصیه های کارخانه سازنده را در مورد این که هر بار چه مدت روی سر بماند یا چند بار تکرار شود، دنبال کنید؛ زیرا احتمال مسمومیت وجود دارد.

مهمترين اصل در مبارزه با شپش، انجام درمان دسته‌ جمعي و همگاني و رفع آلودگي از كليه لوازم و وسايل مورد استفاده افراد به طور همزمان است پس از درمان ضدشپش، احتمال انتقال آلودگي از بين مي‌رود و دانش‌آموز مي‌تواند به مدرسه بازگردد.

روسرى، شانه، برس، كلاه، شال و روبالشى و ملحفه بايد در آب داغ شسته شوند. لوازم بهداشتى فردى بايد در الكل خيسانده شده و يا در حرارت نسبتاً بالا شسته شوند. ضدعفونى و شست و شوى فرش و موكت و مبلمان ضرورتى نداشته و نيازى به ضدعفونى كردن كل خانه وجود ندارد. هر چه که با سر بیمار در تماس بوده (شانه، ملحفه و کلاه) باید با آب گرم ۵۵ درجه شسته شود. وسایلی که در اثر حرارت خراب می شوند باید به مدت ۲ هفته در کیسه دربسته در یخچال باقی بمانند.

روش های دستی جدا کردن رشک یا شپش

روش های فیزیکی جدا کردن رشک و شپش در کنار درمان دارویی استفاده می شوند و ممکن است نیاز باشد برای چند هفته هر روز از این روش ها استفاده کنید.

استفاده از شانه مخصوص رشک روی موهای مرطوب یکی از موثرترین راه های حذف فیزیکی رشک و شپش است. شانه های فلزی برای موهای کلفت و شانه های پلاستیکی برای موهای ظریف یا بلند استفاده می شوند. می توان از یک نرم کننده بر روی موها استفاده کرد.

استفاده‌ مرتب‌ از شانه‌ دندانه‌ريز در تشخيص‌، پيشگيري‌ و درمان ‌شپش‌ سر توصيه‌ مي‌شود و به‌ عنوان ‌يكي‌ از راههاي‌ تقويت‌ بهداشت ‌فردي‌ مورد استفاده‌ قرار می گیرد. فاصله‌ دندانه‌هاي‌ اين‌ شانه‌ بايد به‌ اندازه‌اي ‌باشد كه‌ عملاً رشك‌ را از موهاي‌ سرجدا کنید.

دو قاشق غذا خورى سركه را در يك ليتر آب حل كنيد، سپس تمام سر و موها را با اين محلول خيس كنيد. بعد از چند دقيقه با يك شانه دندانه ريز موها را خوب شانه كنيد. محلول آب و سركه كپسول تخم‌ها را سست مي‌كند و شانه دندانه ريز به جدا كردن آنها از موها كمك مي‌كند.

به هر حال برای پیدا کردن تخم شپش می بایست با حوصله تمام از یک گیجگاه به طرف مقابل، منطقه به منطقه در مو جستجو کرد، بهتر است این کار زیر نور مناسب انجام شده و البته استفاده از یک ذره بین نیز می تواند مفید باشد. ضمناً دقت کنید که نزدیکی زیاد سر به فرد مورد معاینه، می تواند باعث منتقل شدن شپش به سر فرد معاینه کننده شود.

موها را قسمت قسمت کنید و از ریشه مو تا نوک آن ها را شانه بکشید.

ساقه های مو را به طرف پایین شانه کنید.

این عمل باید در حدود نیم ساعت طول بکشد و لازم است این عمل را تا زمانی که سه بار پشت هم هیچ شپشی یافت نشود تکرار کنید.
شانه های الکتریکی که ادعا می شود شپش را جذب کرده و می سوزانند، موثر نیستند.

سایر روش های درمان که اثر بخش بودن آن ها اثبات نشده است

تراشیدن سر یا کوتاه کردن موها موثر است، اما به ندرت لازم است و زیاد توصیه نمی شود.

برای مدت یک ماه روزانه 30 دقیقه موها را در معرض باد داغ سشوار قرار دهید.

موادی نظیر دایمتیکون، پترولیوم و بنزیل الکل جهت خفه کردن شپش ها روی موهای خشک مالیده می شوند و تمام سر از پوست سر تا نوک موها را می پوشانند و برای مدت 20 دقیقه زیر کلاه حمام نگه داشته شده و سپس شسته می شود. این درمان یک بار در هفته تا پاک شدن کامل شپش ها ادامه می یابد.

مصرف روغن های طبیعی نیز نظیر استفاده از مواد شیمیایی فوق ممکن است موثر باشد.

مصرف ایورمکتین خوراکی به مقدار 400 میکروگرم به ازای هر کیلوگرم (توسط FDA تایید شده نیست)

مصرف ترکیب کوتریموکسازول خوراکی (سولفامتوکسازول/ تریمتوپریم) باعث می شود باکتری های موجود در روده شپش که برای هضم غذا ضروری هستند، کشته شوند و شپش ها از گرسنگی بمیرند. این درمان توسط FDA تایید شده نیست و باید تنها در خط دوم درمان استفاده شود؛ زیرا کوتریموکسازول گاهی می تواند عوارض جانبی خطرناکی ایجاد کند.

دلایل شکست درمان ضد شپش:

شکست خوردن درمان ضد شپش مشکلی شایع و ناراحت کننده است که می تواند به علل زیر اتفاق بیفتد:

آلودگی غیر فعال (رشک های سفید حاوی تخم های زنده نیستند)
انتقال مجدد عفونت به فرد از یک فرد دیگر
آلودگی مجدد از ملافه ها و کلاه ها
درمان ناکافی یا نادرست
مقاومت یک نوع شپش به حشره کش ها
تشخیص نادرست

چگونه از پخش شدن شپش سر جلوگیری کنیم؟

پیشگیری از شپش سر کار دشواری است.

بچه ها را تشویق کنید که از کلاه، شانه و برس یکدیگر استفاده نکنند.

وقتي يک مورد شپش در کلاس کشف شد تمام دانش آموزان همان کلاس بايد بررسي شوند.

برادران و خواهران و اولياء‌ دانش آموزان مبتلا نيز بايد مورد بررسي قرار گيرند.

موارد جديد بايد فوراً درمان شوند و درمان باید بر روی تمام اعضا خانواده به صورت هم زمان انجام شود.

وقتي بيش از سه کلاس يک مدرسه درگير باشند، تمام کلاسهاي مدرسه بايد از نظر شپش غربالگري شوند.

چک کردن موي سر بايد زير نور کافي انجام گیرد.

دانش آموز مبتلا زماني بايد پذيرفته شود که دوره درمانش تمام شده يا تمام تخم ها از موهايش زدوده شده باشد.

دانش آموز مبتلا بايد به مدت ۱۴ روز مورد بررسي روزانه قرار گيرد.

موهاي اعضاي خانواده بايد تا ۱۰ روز از نظر ابتلا به شپش مورد بررسي روزانه قرار گيرد .

شپش سر نوعی شپش انسانی است و از حیوانات خانگی منتقل نمی شود، بنابراین دوری از حیوانات خانگی یا قرنطینه کردن آن ها در مورد این بیماری ضرورتی ندارد.

آموزش همگانی در مدارس و جامعه جهت اطلاع رسانی به والدین در مورد روش های از بین بردن شپش و از بین بردن انگ اجتماعی و ترس و پنهانکاری در مورد افراد آلوده و همکاری با مشاوران بهداشت مدارس و جامعه، از بهترین راه های کنترل آلودگی هستند.

در نهایت این که آلودگی با شپش یک مشکل خجالت آور نیست و تنها در مناطق فقیر نشین یا آلوده یافت نمی شود؛ بلکه می تواند تمام افراد جامعه را از هر قشری آلوده کند، بنابراین ضرورت دارد از انگ اجتماعی و برچسب زدن روی افراد مبتلا خودداری کنیم تا با اطلاع رسانی به موقع در مورد آلودگی و درمان تمام اعضای خانواده و افراد نزدیک از گسترش این بیماری جلوگیری شود.

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *