آمنیوسنتز در بارداری (خطرات،زمان انجام،تفسیر آزمایش)

آمنیوسنتز آزمایشی است که مقداری از مایع آمنیوتیک از طریق کیسۀ آمنیوتیک برای آزمایش برداشته می شود. در این تست، 30 سی سی از مایع آمنیوتیک با استفاده از یک سرنگ استریل از طریق دیوارۀ شکم و با هدایت سونوگرافی خارج می شود.

هدف از انجام این آزمایش چیست؟

تشخیص ناهنجاریهای کروموزومی مثل تریزومی ۲۱، تریزومی ۱۸، تریزومی ۱۳ و اختلال یک ژن مثل کیستیک فیبروز.

چگونه اجرا میشود؟
برای اجرای آزمایش آمنیوسنتز، از سونوگرافی استفاده میشود و پزشک سوزنی را از طریق شکم مادر وارد رحم و کیسه مایع آمنیوتیک میکند (برخی از سلول های پوست فرزندتان داخل مایع آمنیوتیک وجود دارد و این سلولها شامل کروموزوم و ژن های فرزندتان است). سپس پزشک نمونه ای از مایع آمنیوتیک را گرفته و برای تجزیه و تحلیل به آزمایشگاه میفرستد.

طی آزمایش آمنیوسنتز، ممکن است بانوان مقداری فشار یا گرفتگی را در ناحیه ای که مایع از آن محل گرفته می شود، احساس کنند.

احتمال دارد خانمهای باردار پس از انجام این آزمایش دچار گرفتگی، لکه خون یا ترشح مایع آمنیوتیک شوند (درصورتیکه دچار خونریزی یا ترشح مایع یا تب شُدید، باید سریعاً مراقب پزشکی خود را مطلع کنید).

آمنیوسنتز درد ندارد
خیلی‌ها از انجام آمنیوسنتز می‌ترسند و تصور می‌کنند فرو کردن سوزن بلند و نازکی در شکم‌شان بسیار دردناک و آزار‌دهنده است، اما دکتر تقی‌پور برای روشن‌شدن ذهن بارداران از بی‌خطر و بی‌درد بودن آمنیوسنتز توضیح می‌دهد: آمنیوسنتز معمولا در ۱۵ تا ۲۰ هفتگی بارداری انجام می‌شود.

درواقع با روشی کاملا استریل و با کمک سونوگرافی، یک سوزن نخاعی از طریق پوست شکم، وارد کیسه آمنیون (کیسه آمنیوتیک اطراف جنین را در رحم مادر در برمی گیرد و داخل آن، مایعی به نام آمنیون وجود دارد. مقدار این مایع بتدریج افزایش پیدا می‌کند تا نوزاد بتواند براحتی داخل آن رشد و حرکت کند) می‌شود.

البته دقت می‌شود سوزن با جفت، بند ناف و جنین برخورد نکند. جالب است بدانید درد و ناراحتی مادر بر اثر این تکنیک خیلی ناچیز است و بی‌حسی موضعی معمولا نیاز نیست.

البته مادران مبتلا به ویروس ایدز نباید آمنیوسنتز انجام دهند، چون ممکن است باعث انتقال عفونت شود. همچنین اگر جفت در مسیر ورود سوزن باشد توصیه به انجام آن نمی‌شود.

تشخیص کدام دسته از بیماری‌ها؟

اما تشخیص کدام دسته از بیماری‌ها و عوارض در جنین از طریق آمنیوسنتز ممکن است؟

تشخیص بیماری‌های ژنتیکی و ناهنجاری‌های کروموزومی، باز بودن کانال نخاعی، تشخیص برخی عفونت‌ها وهمچنین بررسی اثرات ناسازگاری RH خون مادر و جنین از طریق آمنیوسنتز امکان‌پذیر است.

در مورد ناهنجاری‌های کروموزومی، نتایج به‌دست آمده از آمنیوسنتز، بیش از ۹۹ درصد قابل اطمینان است، اما در مورد اختلالات مادرزادی با علل نامشخص مثل عارضه لب شکری، اختلالات ذهنی و آسیب‌های قلبی عروقی، آمنیوسنتز کاربردی ندارد.

عوارض احتمالی

عوارض آمنیوسنتز نادر است وشامل لکه بینی گذرای واژینال، نشت مایع آمینون، عفونت مایع و آسیب‌دیدگی جفت و جنین بر اثر برخورد سوزن می‌شود.

بر اساس آمارهای گرفته شده، سقط ناشی از آمنیوسنتز در سه ماهه دوم بارداری، یک مورد در ۳۰۰ تا ۵۰۰ بارداری بوده است. البته از دست دادن بارداری در خانم‌های چاق و بارداری‌های دوقلو شایع‌تر است.

کسانی که می‌خواهند آزمایش آمنیوسنتز انجام دهند باید به طور کامل از عوارض آن آگاهی داشته باشند، بویژه اگر گروه خونی منفی دارند حتما باید آمپول مخصوصی به آنها تزریق شود.

همچنین باید به این افراد از نظر علائم عفونت وآبریزش (نشت مایع آمنیوتیک) هشدارهای لازم داده شود.

روشی قطعی برای اطمینان از سلامت جنین

متخصص زنان درباره این که چرا در مواردی نتیجه تست غربالگری (از طریق آزمایش خون) از نظر وجود ناهنجاری‌های جنینی منفی بوده، اما نتیجه آمنیوسنتز بر خلاف آن مثبت است، می‌گوید:

در واقع، هر دوی این نتایج در صورتی که در محل معتبر انجام شده باشد، درست است. زمانی که غربالگری دوران بارداری انجام می‌شود با استفاده از نشانگرهای بیوشیمیایی خون مادر و بعضی علائم سونوگرافی مرتبط با بیماری‌های شایع کروموزومی، احتمال ابتلا جنین به این بیماری‌ها تخمین زده می‌شود.

در حالی که وقتی آمنیوسنتز انجام می‌شود، خود جنین به صورت مستقیم مورد بررسی کروموزومی قرار می‌گیرد.
به خاطر داشته باشید آمنیوسنتز و نمونه‌گیری از پرزهای جفت، تنها راه اطمینان یافتن از درست بودن یا اشتباه بودن احتمال تخمین‌زده شده در تست غربالگری تا قبل از تولد جنین است، ولی چون این روش‌ها یک تا ۲ درصد با احتمال سقط همراه است در اولین قدم به خانم‌های باردار توصیه نمی‌شود.

آمنیوسنتز در اواخر بارداری
اگر شما در خطر زایمان زودرس هستید، آمنیوسنتز ممکن است در سه ماهه سوم بارداری برای بررسی رشد ریه های جنین استفاده شود.
رشد جنین شما باعث تولید ماده ای در مایع آمنیوتیک می شود که می توان آن را اندازه گیری کرد. میزان این ماده میزان رشد ریه های جنین را نشان می دهد و این که در زایمان زودرس، نوزاد می تواند به راحتی تنفس کند یا خیر.

اگر پزشک مشکوک به عفونت باشد، آمنیوسنتز ممکن است در اواخر بارداری هم انجام شود.

علت انجام آمینوسنتز چیست؟
این آزمایش ممکن است در سه ماهه دوم بارداری برای بررسی نقایص هنگام تولد انجام شود.

این آزمایش به دلایل زیر ممکن است انجام شود:
سن. هر چه سن شما بالاتر باشد، شانس بیشتری برای تولد نوزاد با نقایص مادر زادی دارید. بسیاری از پزشکان سن بالای ۳۵ سال را پر خطر می دانند.
شما می خواهید از سلامت جنین خود باخبر شوید. این روش ممکن است در مورد ادامه بارداری و یا مراقبت از یک کودک بیمار به شما کمک کند تا تصمیم گیری کنید.
ممکن است شما و یا پدر بچه حامل ژنی باشد که باعث بیماری شود. مثل آنمی سلول داسی شکل و یا سیستیک فیبروزیس.
شما و یا پدر بچه سابقه خانوادگی بیماری ژنتیکی و یانقص هنگام تولد داشته باشید.
آزمایشات غربالگری شانس شما را برای داشتن کودکی با ناهنجاری های مادرزادی زیاد و یا متوسط نشان می دهد.
آمنیوسنتز جنسیت جنین را تعیین می کند. این مسئله که شما و یا پدر جنین ناقل بیماری هستید، اهمیت زیادی دارد ( وابسته به جنس ) مثل هموفیلی و یا دیستروفی عضلانی دوشن که بیشتر در آقایان رخ می دهد.

آمنیوسنتز ممکن است در سه ماهه سوم بارداری به دلایل زیر انجام شود:
بررسی بالغ شدن ریه های جنین. شما ممکن است نیاز به زایمان زودرس به دلیل مشکلات بارداری داشته باشید.
بررسی عفونت مایع آمنیوتیک

آمادگی لازم برای انجام این آزمایش چیست؟

شما باید در مورد اینکه مثانه خود را خالی کنید یا خیر سوال کنید.
با پزشک خود در مورد نگرانی که در مورد آزمایش دارید صحبت کنید٬ احتمال خطر آن ٬نحوه انجام آزمایش یا نتایج احتمالی آزمایش. این کار به شما کمک می کند که اهمیت این آزمایش را متوجه شوید٬ (پر کردن فرم اطلاعات پزشکی).

آمنیوسنتز چگونه انجام می شود؟

آمنیوسنتز معمولا در مطب پزشک و یا بیمارستان انجام می شود. معمولا لازم نیست شب در بیمارستان بستری شوید،  مگر اینکه در حین انجام آزمایش مشکلی ایجاد شود.

شما باید به پشت دراز بکشید و عضلات شکم خود را شل کنید. ناحیه شکم با صابون مخصوص تمیز می شود.
پزشک وضعیت جنین و جفت را بوسیله سونوگرافی بررسی می کند.

سونوگرافی با استفاده از امواج صوتی، تصویری از رحم، جنین و جفت بر روی مانیتور ایجاد می کند.ضربان قلب جنبن شما هنگام انجام سونوگرافی قابل شنیدن است.

پزشک با استفاده از تصویر سونوگرافی با یک سوزن ظریف از راه شکم وارد رحم می شود، بدون اینکه به رحم و یا جفت آسیبی وارد شود. اگر جنین به سمت سوزن حرکت کرد، پزشک سوزن را خارج می کند و یک بار دیگر این کار را انجام می دهد.
حدود ۳۰ میلی لیتر مایع آمنیوتیک جمع آوری می شود و محل نمونه گیری بانداژ می شود.
انجام این آزمایش حدود ۱۵ دقیقه طول می کشد.

سوزنی که وارد شکم می شود، حدود ۱ تا ۲ دقیقه زمان می برد. ضربان قلب جنین و فشار خون، نبض و تنفس شما بررسی می شود، قبل از انجام آزمایش، حین و بعد از انجام آن.

بیمار هنگام آزمایش چه احساسی دارد؟

وقتی سوزن وارد شکم می شود، ممکن است به مدت چند ثانیه احساس سوزش کنید. همچنین وقتی سوزن وارد رحم می شود نیز کمی احساس سوزش می کنید.
وقتی مایع آمنیوتیک خارج می شود ممکن است شما کمی احساس فشار در شکم داشته باشید. در هنگام انجام آزمایش باید به آرامی نفس بکشید و عضلات شکم خود را شل کنید.

خطرات آمنیوسنتز

آمنیوسنتز معمولا بی خطر است. از هر ۴۰۰ نفر ۱ نفر ممکن است دچار سقط جنین شود. در بعضی از مطالعات این عدد کمی بیشتر است مثلا ۲ یا ۴ نفر از ۴۰۰ نفر.
همچنین خطر خونریزی فراوان، عفونت مایع آمنیوتیک و یا نشت مایع آمنیوتیک نیز وجود دارد.

در موارد نادری جنین ممکن است در طول آزمایش با سوزن برخورد کند. پزشک شما باید سوزن را در منطقه بی خطر فرو ببرد. بیشتر جنین ها به صورت شناور و دور از سوزن قرار می گیرند.

شانس بسیار کمی در این آزمایش وجود دارد که خون شما با خون جنین مخلوط شود.
با این حال اگر شما Rh  منفی هستید، باید واکسن ایمنوگلوبولین Rh ( مثل روگام ) برای جلوگیری از حساسیت Rh دریافت کنید  که می تواند به جنین در صورتی که Rh مثبت باشد آسیب برساند.

بعد از انجام آزمایش

بعد از انجام آزمایش شما ممکن است دل درد خفیف داشته باشید. شما نباید تا چند ساعت بعد از انجام آزمایش فعالیت شدید داشته باشید.

همچنین نباید رابطه جنسی داشته باشید و یا از تامپون استفاده کنید. در روز بعد از آزمایش می توانید فعالیت های طبیعی خود را انجام دهید، مگر اینکه پزشک شما را منع کرده باشد.

اگر مشکلات زیر را داشتید به پزشک خود اطلاع دهید:

درد متوسط و یا شدید شکم
افزایش تب
سر گیجه داشتن
خونریزی از واژن و یا محل نمونه گیری
افزایش قرمزی و تورم محل نمونه گیری

نتایج آمنیوسنتز

آمنیوسنتز آزمایشی است که  بر روی مایع آمنیوتیک برای بررسی وضعیت جنین انجام می شود.
مایع آمنیوتیک طبیعی شفاف و زرد کم رنگ و فاقد باکتری بیماری زا است. سلول های موجود در آن برای تشخیص مشکل مورد بررسی قرار می گیرند:

سلول های جنین از نطر تعداد و تنطیم قطعات سلولی ( کروموزوم ) بیماری های ژنتیکی را نشان می دهد. به طور معمول ۴۶ کروموزوم در هر سلول وجود دارد (۲۳ جفت). کروموزوم ها همچنین جنسیت جنین شما را مشخص می کنند.
میزان بعضی از مواد در مایع آمنیوتیک ممکن است اندازه گیری شود و نتایج آن بسیاری از مشکلات ژنتیکی و مغزی را مشخص می کند.

چه عواملی بر روی نتیجه آزمایش تاثیر می گذارد؟

عللی که شما ممکن است نتوانید این آزمایش را انجام دهید و  اینکه نتایج آزمایش ممکن است مفید نباشد، عبارتند از:

اگر مقداری از خون جنین در مایع آمنیوتیک باشد. باعث افزایش اشتباه در میزان ماده آلفا فیتو پروتیئن (ALP) و استیل کولین استراز ( AChE) می شود. ( این آزمایشات برای بررسی کانال عصبی جنین هستند)
اگر مایع آمنیوتیک در معرض نور باشد، باعث کاهش کاذب میزان بیلی روبین می شود.
اگر خون و یا مکونیوم در مایع آمنیوتیک باشد، باعث ایجاد تداخل در آزمایشات مربوط به بررسی بلوغ ریه های جنین می شود.

بررسی ها و تفکرات

نتیجه طبیعی در این آزمایش ضمانتی برای داشتن جنینی سالم نیست.
آمنیوسنتز می تواند به شما کمک کند که اگر جنین شما مشکل جدی دارد، به بارداری خاتمه دهید.

در موارد نادری آمنیوسنتز  ممکن است قبل از هفته ۱۵ بارداری انجام شود. در این موارد چون خطر بیشتری برای جنین وجود دارد با پزشک خود در این مورد صحبت کنید.

اگر میزان مایع آمنیوتیک کم باشد و یا جفت در مقابل جنین قرار گرفته باشد، آمنیوسنتز  قابل انجام نیست.
CVS ( نمونه برداری از پرزهای کوریونی)  آزمایش دیگری است که بسیاری از مشکلات جنین را تشخیص می دهد. CVS را می توان زودتر از آمنیوسنتز هم انجام داد و نتیجه آن نیز زودتر آماده می شود.

در آمنیوسنتز  شانس کمی برای خونریزی که باعث مخلوط شدن خون مادر و جنین می شود، وجود دارد.

با این حال اگر شما Rh  منفی هستید، باید واکسن ایمنوگلوبولین Rh ( مثل روگام ) برای جلوگیری از حساسیت Rh دریافت کنید  که می تواند به جنین در صورتی که Rh مثبت باشد، آسیب برساند.

مایع آمنیوتیک سلول هایی دارد که توسط جنین در حال رشد تولید می شود. این سلول ها از نظر تعداد و اندازه کروموزوم ها ( کاریوتایپ) برای تشخیص مشکل بررسی می شوند.
اگر نتیجه آزمایش شما غیر طبیعی بود، شما باید از مشاور ژنتیک در مورد ادامه بارداری کمک بگیرید.

خطرات و فواید آمنیوسنتز

چرا آمنیوسنتز انجام می شود؟

قبل از آمنیوسنتز باید سونوگرافی به صورت کامل انجام گیرد. آمنیوسنتز برای جستجوی نوع به خصوصی از نواقص زمان تولد مثل سندرم داون و اختلالات کروموزومی انجام می شود.
این تست تنها به خانم هایی که احتمال خطر بالا برای بیماری های ژنتیکی دارند، توصیه می شود؛ چرا که این تست برای مادر و جنین کمی خطرناک است.

آمنیوسنتز نمی تواند تمام نواقص جنینی را تشخیص دهد ولی در صورتی که والدین خطر بالای ژنتیکی دارند، می تواند این موارد را تشخیص دهد:

سندرم داون
کم خونی داسی شکل
سیستیک فیبروزیس
دیستروفی عضلانی
تی ساکس و بیماری های مشابه

آمنیوسنتز می تواند نواقص به خصوص لولۀ عصبی (بیماری هایی که مغز و نخاع در آن ها به طور مناسب رشد نمی کند)، مثل اسپاینا بیفیدا و آنانسفالی را تشخیص دهد.

از آنجا که همزمان با آمنیوسنتز سونوگرافی هم انجام می شود، بعضی از نواقص جنینی (مثل کام شکاف دار، لب شکری، پا چماقی و نواقص قلبی) که با آمنیوسنتز قابل تشخیص نیستند، ممکن است تشخیص داده شوند.با این وجود برخی از نواقص عصبی توسط هیچیک از روش های سونوگرافی و آمنیوسنتز قابل تشخیص نیستند.

ممکن است تا زمان انجام آمنیوسنتز از جنسیت جنین خود مطلع نباشید. آمنیوسنتز دقیق ترین روش برای تشخیص جنسیت جنین است.

آمنیوسنتز همچنین در سه ماهۀ سوم بارداری برای تشخیص بلوغ کافی ریه های جنین برای زایمان و همچنین تشخیص عفونت مایع آمنیوتیک کمک کننده است.

آمنیوسنتز چه زمانی انجام می شود؟

هفته های 15 تا 18 بارداری زمان مناسب برای انجام آمنیوسنتز است.

دقت آمنیوسنتز چه قدر است؟

دقت آمنیوسنتز در حدود 99.4% است. آمنیوسنتز ممکن است در برخی از موارد به دلایل تکنیکی مثل عدم جمع آوری میزان مناسب مایع آمنیوتیک یا عدم موفقیت در رشد دادن سلول های جمع آوری شده در زمان کشت دادن، ناموفق باشد.

آیا آمنیوسنتز خطرناک است؟

احتمال کمی وجود دارد که آمنیوسنتز منجر به سقط شود (کمتر از 1% یا به طور متوسط یک مورد در هر 200 یا 400 آمنیوسنتز). آسیب به مادر یا جنین، عفونت یا زایمان زودرس سایر عوارض آمنیوسنتز هستند که البته احتمال آن ها خیلی کم است.

آیا می توانم آمنیوسنتز انجام ندهم؟

شما باید قبل از انجام آمنیوسنتز، مشاورۀ ژنتیک انجام دهید و در صورتی که مشاور ژنتیک شما صلاح ببیند، می توانید این آزمایش را انجام ندهید.

در طول آمنیوسنتز چه اتفاقی خواهد افتاد؟

قسمت کوچکی از پوست شکم برای انجام آمنیوسنتز، با استفاده از یک مادۀ ضد عفونی کننده شستشو داده خواهد شد. ممکن است برای شما از بی حسی موضعی استفاده شود.

در ابتدا پزشک با استفاده از سونوگرافی جایگاه جنین و جفت را تشخیص می دهد و سپس با هدایت سونوگرافی، سرنگ را به سمت قسمتی از مایع آمنیوتیک که جنین و جفت قرار ندارد، هدایت خواهد کرد. سپس با استفاده از سرنگ، در حدود 30 سی سی مایع آمنیوتیک کشیده شده و برای بررسی های بیشتر به آزمایشگاه فرستاده می شود.

ممکن است در طول انجام آمنیوسنتز یا حتی تا چند ساعت بعد از آن گرفتگی های شکمی مشابه قاعدگی احساس کنید.

آیا بعد از انجام آمنیوسنتز می توانم به فعالیت های طبیعی خود ادامه دهم؟
توصیه می شود بعد از آمنیوتیک به منزل رفته و تا روز بعد استراحت کنید. نباید ورزش یا هر فعالیت شدید دیگری انجام دهید، اشیاء بیشتر از نیم کیلو را بلند نکنید (مثل کودک) و از رابطۀ جنسی خودداری کنید.

پزشک شما برای تسکین درد بعد از آمنیوسنتز برای شما مسکن تجویز خواهد کرد. شما می توانید در روز بعد از آزمایش همۀ کارهای روزمرۀ خود را انجام دهید مگر اینکه پزشکتان توصیه به استراحت کرده باشد.

چه زمانی بعد از انجام آمنیوسنتز نیاز است با پزشکتان تماس بگیرید؟
در صورت تب، لکه بینی، ترشحات واژینال یا درد شدید شکمی باید با پزشکتان تماس بگیرید.

چه زمانی می توانید نتایج آمنیوسنتز را دریافت کنید؟
نتیجۀ آمنیوسنتز معمولاً 2 تا 3 هفته بعد از آزمایش آماده است.

منبع

نظرات بسته شده است.