روش های تشخیص آزمایشگاهی سیستیک فیبروزیس

سیستیک فیبروزیس CF ک ناهنجاری ژنتیکی است که آسیب های سختی را در ریه ها، سیستم گوارش و اندام های دیگر در بدن پدیدار می نماید. CFبر سلول های سازنده ی موکوس، عرق و شیرابه ی گوارش تاثیر می کند. این مایعات که به طور طبیعی رقیق و لغزان است، در بیماران دچار CFبه گونه ی غلیظ و چسبان می شود.

بدین روی به جای کارایی روان کنندگی این مواد، در بیماران باعث بسته شدن لوله ها می شود.

تاریخچه

اما چرا نام این بیماری سیستیک فیبروزیس است؟ چون نخستین بار، در هنگام اتوبسی در پانکراس،کیست و جا پای زخم در بافت پانکراس دیده شد و برای تشخیص تفریقی آن، به آن سیستیک فیبروزیس گفته شد. گرچه این نام بازتاب دهنده ی مشخصات ثانویه بیماری است، تا ویژگی اولیه اش، ولی
همچنان به این نام ماندگار شد.

تست های تشخیصی CF

تست عرق
در این روش با اندازه گیری میزان الکترولیت ها به تشخیص CF می پردازند. روشی برای اندازه گیری میزان Na .Cl در نمونه ی عرق است. کودکان طبیعی زیر 14 سال بیشتر غلظت NaCl در حدود 30 – 40 اکی والان در لیتر دارند و میزان Na Cl بالای 60 میلی اکی والان برای CF تشخیص است. البته امکان دارد در بعضی بیماران تست عرق منفی باشد.

اندازه گیری میزان Cl/Naاز طریق تست عرق به دو صورت کمی وکیفی است:

روش کیفی

روش دقیقی نیست. در این روش انگشت بیمار بعد از تعریق به داخل محیط حاوی کرومات نقره فشار داده می شود در صورت مثبت بودن رنگ قرمز محیط به رنگ زرد تبدیل می شود.

اساس تست اینگونه است که محیط حاوی کرومات نقره بوده و بعد از افزودن الکترولیت های عرق به داخل محیط کلر عرق با نقره رسوب کرده ورنگ قرمز کرومات نقره (در اثر تبدیل آن به کرومات پتاسیم) به رنگ زرد تبدیل می شود. در این تست در صورتی Cl عرق بیش از 60 میلی اکی والان در لیتر باشد، نتیجه مثبت حاصل می شود. قابل اعتماد ترین تست تشخیصی cf اندازه گیری کلر و سدیم عرق است. زیرا در هیچ بیماری دیگری میزان سدیم
وکلر به این اندازه بالا نمی رود.

روش کمی

در سه مرحله انجام می گیرد :
تحریک موضعی غدد عرق
جمع آوری نمونه عرق
آزمون شیمیایی عرق به منظور اندازه گیری Na/Cl

اساس تست

کلر با نیترات مرکوریک در مجاورت اندیکاتور دی فنیل کاربازید تیتر می شود. در این واکنش یون جیوه با کلر ترکیب شده، اولین قطره زیادی یون مرکوریک باعث رنگ بنفش .پایداری می شود که خاتمه عمل است.جزئیات تکنیکی که در انجام آزمایش باید اهمیت داده شود:

جلوگیری از آلودگی پوستی
تبخیر عرق و مواردی که باعث رقیق شدن عرق می گردد.
نمونه گیری از پوست های ملتهب و متورم انجام نشود.
عرق جمع آوری شده از کف دست وپا نامناسب است.
عرق جمع آوری شده پس از فعالیت بدنی شدید برای انجام تست نامناسب است.
فرد مورد آزمایش تب نداشته باشد.
باید حداقل سن بیمار 24ساعت پس از تولد باشد.
اندازه ی عرق برای انجام آزمایش دست کم 50میلی گرم
است، ولی بهتر است که 100میلی گرم باشد، زیرا گاهی نیاز به تکرار پیش می آید.

مواردی که اندازه ی الکترولیت های عرق را تحت تاثیر قرار می دهد:
وضع ژنتیک )هتروزیگوت و هموزیگوت )
سن(در افراد طبیعی با افزایش سن میزان سدیم وکلر افزایش می یابد و غلظت پتاسیم با افزایش سن کاهش می یابد)
رژیم غذایی(مخصوصا مصرف نمک)
زمان روز و فصل سال
سطح فعالیت فیزیکی
با استفاده از حرارت، یا دارو یا هر دوی آنها می توان غدد عرق را تحریک کرده و عرق را جمع آوری کنیم از داروهای به کار برده شده پیلوکارپین، فور متاید، مکولیل استفاده می شود.

جواب های مثبت کاذب
اشکالات تکنیکی(آلودگی پوست و وسایل جمع آوری عرق/تبخیر عرق)
در صورت ابتلای فرد به بعضی بیماری ها

جواب های منفی کاذب
اشکالات تکنیکی(هر گونه مسائلی که باعث رقیق شدن عرق گردد)
در دوران نوزادی با عرق ناکافی
در بیمارانی که ادم هیپو پروتئینمی دارند.

تست بررسی عملکرد پانکراس

1)روش مستقیم:
بهترین روش مطالعه عمل پانکراس گرفتن مایع دئودنال و مشاهده پاسخ آنزیمهای پانکراس و حجم آنها به دنبال تحریک داخل وریدی سکرتین وپانکروزیمین می باشد، که با اندازه گیری ویسکوزیته آسپیره دئودنوم افراد مبتلا به CF را تشخیص می دهد، زیرا ویسکوزیته به طور واضحی در %90 بیماران افزایش می یابد و حجم مایع کاهش یافته و PH آن پائین تر از افراد نرمال است غلظت بی کربنات نیز کاهش می یابد.

آنزیم های مورد بررسی تریپسین،کیموتریپسین،لیپاز وآمیلاز است. برای افتراق انواع خاص نارسایی پانکراس می توان از اندازه گیری حجم برون ده محتوی بی کربنات و ترشح آنزیم در یک فاصله زمانی استفاده کرد.

2)روش غیر مستقیم:
اندازه گیری تریپسین و کیموتریپسین خون:
در کودکان مبتلا به CFدر روزهای ابتدایی زندگی سطح تریپسینوژن بالا است. افزایش سن به طور پیشرونده، سطح سرمی تریپسینوژن کاهش می یابد.

اندازه گیری تریپسین وکیموتریپسین مدفوع: در بیماران با نارسایی کامل پانکراس محتوی تریپسین مدفوع به طور واضحی کاهش یافته یا اصلا وجود ندارد.

3)اندازه گیری چربی 24h مدفوع

افراد مبتلا با نارسایی پانکراس ممکن است 30grیا بیشتر چربی در روز دفع کنند،همچنین بیماران نیتروژن اضافی دفع می کنند.

4)تست های جذبی:

انواع تست های جذبی دهانی وجود دارد مانند: استفاده از ژلاتین یا کافئین برای هضم پروتئین و ویتامین A

5)بررسی عمل اگزوکرین پانکراس با استفاده از داروی مصنوعی در بیماران مبتلا به بیماری روده،کبد،کلیه ممکن است به طور کاذب نتایج غیر طبیعی دیده شود. سطح سرمی PABA در حدود 90 دقیقه بعد از جذب BT-PABA اختصاصی تر از سطح ادراری آن است.

6)پاسخ کلینیکی به تغییر رژیم غذایی

اندازه گیری غلظت Na/Mg/ Ca اریتروسیت ها: این تست جهت جستجوی افراد هتروزیگوت پیشنهاد می شود. به طوری که میزان Naو Mgوروی در اریتروسیت ها در افراد مبتلا به CF به طور واضحی پائین تر از افراد سالم وهتروزیگوت ها است. در افراد هتروزیگوت میزان Naو Mgدر اریتروسیت ها از افراد سالم پائین تراست ومیزان Caدر اریتروسیتها افرادCFب یشتر است.

اندازه گیری اختلاف پتانسیل اپی تلیوم بینی:در افراد مبتلا به CF میزان اختلاف پتانسیل اپی تلیوم تنفسی بسیار منفی تر از افراد نرمال است به طوری که در افراد غیر مبتلا بهCFحدود اختلاف پتانسیل بین -36تا -2بوده ولی در افراد مبتلا به CFحدود اختلاف پتانسیل بین -33 تا – 70 است.

تشخیص پیش از تولد

الف) آنالیز آنزیم های میکروویلی های روده ای: در سه ماه دوم حاملگی سطح پایین ALPروده ای در مایع آمنیوتیک زنان حامله ای که دارای جنین مبتلا بهCF هستند، دیده می شود. غیر از اندازه گیری ALPروده ای در مایع آمنیوتیک از روش اندازه گیری آنزیمهای گاماگلوتامیل ترانسفراز و ترهالاز روده ای در مایع آمنیوتیک نیز استفاده می شود.

ب) مطالعه

این تست در زمانی که یکی از افراد خانواده مبتلا به CFباشد کاربرد دارد.

ج) تست های شناسایی CF بر مبنای Probe های خاص برای ژن های تازه کشف شده :CF این روش ژنوتیپیک بیماری را در جنین گرفتار در هفته 11-12 حاملگی می توان تشخیص داد و همچنین با این روش می توان افراد ناقل را شناسایی کرد.

روش های اسکرینینگ نوزادان

اندازه گیری الف تریپسینوژن خون: در نوزادان مبتلا به CFدر روزهای ابتدایی زندگی سطح تریپسینوژن خون بالا است.
ب) تست مکونیوم: این تست یک آزمایش تکمیلی برای نوزادانی است که تست تریپسین مثبت دارند. در صورت مثبت بودن تست مکونیوم باید تست عرق صورت گیرد.
ج) اندازه گیری فعالیت لیپاز سرم: در نوزادان مبتلا به CFفعالیت لیپاز سرم افزایش دارد.
د) اندازه گیری غلظت کلر عرق: این روش نباید به عنوان اقدام تشخیص نهایی بکار برده شود.به ویژه در هنگامی که عرق نوزادان پایین باشد، تست باید دوباره تکرار شود

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.