استرونژیلوئیدس استرکورالیس (ویژگی و روشهای تشخیص آزمایشگاهی)

انگل استرونژیلوئیدس استرکورالیس در تمام نقاط جهان بخصوص مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری در کشورهای آفریقایی، آمریکای جنوبی، آسیای جنوب شرقی و بندرت در ایالات متحده و اروپا نیز دیده می شود.

استرونژیلوئیدس استرکورالیس در ایران هم وجود داشته و بیشتر در نواحی شمالی کشورمان در کشاورزان و چایکاران و شالی کاران شایع است. شیوع این انگل در سرتاسر دنیا 100 -30 میلیون نفر است،اما برآوردها به دلیل حساسیت های ضعیف روش های غربالگری نامطمئن است.

میزبان اصلی آن فقط انسان است، ولی در موارد نادر گونه میمونی به نام استروژیلوئیدس فولبورنی نیز دیده شده است.
محل جایگزینی انگل روده باریک است و کرم ماده وارد مخاط پرزهای روده شده و در آن به صورت مارپیچ نقب زده، تخمگذاری م یکند و مواد غذایی خود را بدست می آورد.

کرمها اغلب در دئودنوم و ژژنوم فوقانی دیده می شوند، ولی در عفونت های شدید؛ پیلور، روده ی کوچک و بزرگ، مجرای صفراوی و مجرای لوزالمعده نیز ممکن است گرفتار شوند.

فرم بیماری زا، لارو فیلاریفرم و راه آلودگی از طریق پوست است. این انگل به دو صورت آزاد و انگلی وجود دارد که از نظر شکل شناسی تفاوت های کمی بین آنها دیده می شود. پس از باز شدن تخم، لارو رابدیتیفرم وارد اپی تلیوم غده ای و سپس مجرای روده شده و با مدفوع خارج می شود.

بیماری طی سه مرحله ایجاد می شود
مرحله ورود لاروها به داخل پوست که مربوط به ورود لاروهای فیلاریفرم می شود. علائم به صورت سوزش، خارش، گاهی کهیر و همچنین نقاط خونریزی که جای آنها تغییر میکند به علت حرکت لاروها است. به این نقاط creeping eruption یا بثورات خزنده می گویند.

مرحله مهاجرت

که مربوط به وجود و حرکت لاروها در ریه است. علائم مانند کرم های قلابدار و آسکاریس می باشد(سندرم لفلر)

مرحله ناراحتی گوارشی

در آلودگی های خفیف علائم ظاهر نمی شود، ولی چنانچه تعداد انگل و یا لاروها زیاد باشد باعث تورم مخاط روده و اسهال همراه با سوء جذب می شود که در این حالت قطعه ای از روده به وسعت 5/ 0 تا ١ سانتی متر کنده شده و همراه مدفوع دفع می شود که به این حالت تروپیکال اسپرو گفته می شود.

ائوزینوفیلی تا ٧٠ % بالا م یرود. در اثر کاهش و یا از بین رفتن ایمنی، عفونت منتشره ایجاد می نماید. در بیماری ایدز که فرد دچار نقص ایمنی می باشد در برخی موارد علت مرگ را همین نوع انگل دانسته اند.

همچنین در بیماریهائی مثل سرطان، مننژیت، ایدز، سل و سیفلیس که دفاع بدن کم م یشود هم میتواند منجر به مرگ شود. داروی انتخابی برای درمان
استرونژیلوئیدس، ایورمکتین یا آلبندازول به عنوان جایگزین است. همه بیمارانی که در معرض خطر استرونژیلوئیدس منتشر هستند باید درمان شوند.

روشهای تشخیصی استرونژیلوئیدس استرکورالیس

در گذشته یک تست جلدی با استفاده از عصاره لارو فیلاریفرم برای مدت 70 سال استفاده می شده است. این تست آنتی بادی IgE را ارزیابی کرده و 80 % قابل اعتماد بود، ولی اکنون بدلیل واکنش های متقاطع با عفونت های فیلاریایی و سایر بیماری های کرمی روده ای فسخ شده است.

امروزه تشخیص آزمایشگاهی استرونژیلوئیدس استرکورالیس مبتنی بر آزمایش مدفوع و محتویات دئودنوم به روش مستقیم یا تغلیظ است. وجود لاروهای رابدیت یفرم متحرک و مشخص کرم در نمونه ی مدفوع تازه وجه تشخیص مهمی است.

مطلب خواندنی:روش تغلیظ مدفوع برای شناسایی انگل

روش Wet mount یا گسترش مرطوب

آزمايش مدفوع براي جستجوی تک یاخته ها و تروفوزئيت، کيست و کرم ها لارو،تخم و برخي فر مهای بالغ انجام می شود. کرم های بالغ و قطعات کرم های نواري را با چشم غیرمسلح می توان مشاهده كرد،ولي تخم ها، لاروها، تروفوزوئيت ها و کیست ها را تنها با م كيروسكوپ می توان ديد.

براي مشاهده اين اجسام در مدفوع، نمونه مدفوع را بايد به خوبی تهيه كرد و با دقت مورد مطالعه میکروسكوپي قرار داد. یکی از معایب این روش در تشخیص استرونژیلوئیدس، نیاز به فرد میکروسکپیست ماهر و باتجربه میباشد. بدلیل کم بودن تعداد لاروها احتمال گزارش منفی کاذب بیشتر می شود.

روش برمن

با استفاده از این روش می توان شانس مشاهده لارو انگل در مدفوع تازه را افزایش داد.در این روش لاروها به طور فعال از میان یک تور سیمی که با گاز دیگری پوشیده شده عبور کرده و وارد آب میشوند و در آنجا جمع می شوند.

در این روش 10 گرم نمونه مدفوع را با اپلیکاتور روی الک توری پخش کرده و بر روی یک قیف که در انتهای آن یک لوله پلاستیکی و گیره وصل است، قرار داده می شود.

اگر نمونه اسهالی یا مدفوع آبکی باشد م یتوان آن را روی یک کاغذ صافی پخش کرد و سپس وارونه روی گاز قرار داد. پس از 2 ساعت، 5 میلی لیتر از رسوب ته لوله با پیپت پاستور برداشته شده و از نظر وجود لارو مرحله اول مورد بررسی قرار میگیرد.

روش هارداموری

برای یافتن عفونت های سبک کرم قلا بدار، استرونژیلوئیدس و تریکوسترونژیلوس به گونه ای کهدتشخیص اختصاصی را سهولت بخشد، تکنیک روی نوار کاغذ صافی هاراداموری بسیار سودمندداست.

این روش توسط هارادا و موری ابداع شد. در این تکنیک باید در دست زدن به نوار کاغذ صافی احتیاط کرد، زیرا لارو عفونت زای استرونژیلوس ممکن است همانند مهاجرت به طرف پایین،به سمت بالا نیز مهاجرت نماید.

در این روش مقدار 5/ 0 گرم مدفوع را در مرکز نوار باریک کاغذ صافی گسترش داده و به هر لوله سانتریفوژ 4 میلی لیتر آب مقطر اضافه می شود.

نوار داخل لوله قرار داده شده بطوریکه انتهای نوار نزدیک ته لوله باشد. لوله در دمای 28 – 24 درجه سلسیوس نگه داشته می شود. جریان موئینه آب را به طرف بالا کشانده و مدفوع را مرطوب نگاه م یدارد. لارو عفون تزا را می توان بعد از روز پنجم یافت.

روش کشت در پلیت آگار APC: Agar plate culture

عفونت با نماتودها تولید لاروهایی م یکند که در خاک یا بافتها از تخم خارج می شوند و با استفاده از روش های خاصی برای تغلیظ لارو می توان آن ها را تشخیص داد.
این تکنیکها بخصوص برای آلودگی های کرم های قلاب دار، استرونژیلوئیدس و تریکوسترونژیلو سها مفید هستند.

رشد مرحله عفونت زای لارو نماتودها به تشخیص اختصاصی کرم های قلابدار از تریکوسترونژیلو سها کمک میکند، زیرا تخم بسیاری از این کرم ها از همدیگر قابل تشخیص نیست و تشخیص اختصاصی بر اساس مشاهده مورفولوژی لارو قرار دارد.

در این روش 2 گرم مدفوع را در وسط محیط کشت آگار گذاشته و دورادور لبه های محیط کشت را با نوارچسب مهر و موم میکنیم و 48 ساعت در دمای 28
درجه سلسیوس نگه داشته و سپس از نظر وجود لارو بررسی میکنیم.

لاروهای زنده استرونژیلوئیدس استرکورالیس دارای حرکت شلاق گونه روی محیط کشت هستند، لاروهای انگل بر سطح آگار خزیده و با خود باکتری های موجود در مدفوع را نیز به همراه میبرند و به این صورت از خود ردپا برجای میگذارند.

در این روش به دلیل کاهش بار انگل و حذف لاروها لازم است نمونه های متفاوت در روزهای مختلف گرفته شود. برای ایمنی بیشتر و جلوگیری از خروج لارو عفونی، می توان از پتری دیش دو جداره استفاده نمود که در فضای بین دو ظرف گلیسیرین 25 % ریخته می شود.

مسیر حرکت لاروها را می توان با چشم غیرمسلح مشاهده نمود، ولی پت ری دیش باید توسط میکروسکوپ ترکیبی با یک فیلتر سبز رنگ و با بزرگنمایی ×40 بررسی شود.

به منظور تشخیص نهایی استرونژیلوئیدس استرکورالیس می توان با استفاده از یک پنس داغ، چاله کوچکی در آگار ایجاد کرد و سپس فرمالین 10 % اضافه کرد، با استفاده از پیپت پاستور از ته آن، مایع موجود را برداشته و رسوب حاصل از نظر وجود لارو بررسی می شود. این روش حساس ترین روش تشخیصی است.

کشت استرونژیلوئیدس استرکورالیس روی ذغال چوب

یکی دیگر از روش های کشت لارو کرم قلا بدار، استرونژیلوئیدس و تریکوسترونژیلوئیدس استفاده از کشت روی ذغال است. این نوع کشت شرایطی مشابه شرایط طبیعی فراهم میکند.

این روش راه مناسبی جهت جمع آوری مقدار زیادی لارو عفونت زا برای کارهای تحقیقاتی می باشد. در این روش مقدار کمی از مدفوع را با قسمتی از ذغال مخلوط کرده، سپس مخلوط را در یک لیوان کاغذی گذاشته و پس از مرطوب کردن، آن را در حرارت اتاق قرار میدهند.

پس از 7- 5 روز می توان لارو را روی ذغال یا داخل آب مشاهده کرد.این روش برای شناسایی لارو استرونژیلوئیدس و تریکوسترونژیلوئیدس به کار می رود.

روش انتروتست

شامل بلعیدن نخ نایلونی در داخل کپسول ژلاتینی و سپس گرفتن دوباره آن همراه با لاروهای به دام افتاده است. در موارد هاپیراینفکشن، لارو ممکن است در خلط یا حتی ادرار یافت شود.
این روش برای بازیابی تخم کلونورکیس، اوپیستورکیس، فاسیولا و سایر انگل های روده کوچک مانند ژیاردیا و کریپتوسپوریدیوم نیز استفاده می شود.

روش های رادیولوژیک

در عفونت های خفیف،تصویر رادیولوژیک روده باریک ممکن است کاملاً طبیعی باشد، اما در برخی افراد نشانه های تورم اثنی عشر یا ژژنوم دیده می شود.
در عفونت های شدید استرونژیلوئیدس استرکورالیس تغییراتی چون افزایش قطر لومن روده باریک، ادم مخاطی، هایپوتونی منتشر و زخم های مخاطی در روده باریک مشاهده می شود.

روش های سرولوژیک استرونژیلوئیدس استرکورالیس

به دلیل عدم کارایی آزمایش مدفوع در تشخیص این عفونت انگلی، روش های سرولوژیک متنوعی بر اساس تجسس آنتی بادی ها علیه آنتی ژن های لارو استرونژیلوئیدس ابداع شده است که به میزان روزافزونی استفاده می شوند.

در روش های سرولوژی برای تشخیص این بیماری از آنتی ژن های خام یا Crude و نوترکیب یا Recombinant استفاده می شود. استفاده از آنتی ژن های خام در مواردی سبب بروز واکنش های متقاطع با کرم های آسکاریس و فیلاریاها می شود به همین دلیل از آنتی ژن های نوترکیب استفاده می شود.

دو آنتی ژن نوترکیبی که استفاده می شوند NIE و SSIR نام دارند. NIE آنتی ژن 31 کیلودالتونی است که از لارو فیلاری فرم بدست میآید و حساسیت و ویژگی بالاتری نسبت به آنتی ژن های خام دارد.( SSIR (Sterongyloides stercolaris immuno reactive Ag هم در الیزا مورد استفاده قرار م یگیرد.

 رو شهای مولکولی

روش های مولکولی حساسیت بالاتری نسبت به روش های قبلی داشته است و در تشخیص موارد مشکوک بیماری استفاده م یگردد.

نتیجه گیری:
با توجه به شیوع انگل استرونژیلوئیدس استرکورالیس در سواحل شمالی کشورمان و به دلیل افزونی موارد ایدز، کورتیکوتراپی، انواع بدخیمی ها، الکلیسم و … آلودگی به این انگل از اهمیت بالایی برخوردار است، لذا لزوم استفاده از روش های تشخیصی با حساسیت و ویژگی بالا برای تشخیص سریعتر و دقیق تر ضروری است.

دکتر صفا آریامند (دانشیار انگل شناسی)
شهرام خادم وطن (دانشجوی انگل شناسی)
برگرفته از ماهنامه اخبار آزمایشگاهی
academic.oup

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.