کاهش عوارض شیمی درمانی (دارویی،گیاهی،خانگی)

عوارض بعد از شیمی درمانی,عوارض شیمی درمانی برای اطرافیان,عوارض شیمی درمانی در سرطان سینه,عوارض شیمی درمانی سرطان معده,عوارض پرتو درمانی مغز,عوارض شیمی درمانی سرطان خون,کاهش عوارض شیمی درمانی,عوارض شیمی درمانی سرطان روده,عوارض پرتودرمانی,عوارض داروهای شیمی درمانی برای پرستاران,تعداد جلسات شیمی درمانی,پرتو درمانی چند جلسه است,کاهش درد بعد از شیمی درمانی

درد بعد از شیمی درمانی

با پزشک یا پرستار درباره درد خود گفتگو کنید اینکه جای درد کجاست ، چه زمانی آغاز می شود ، چه مدتی طول می کشد، شبیه چیست، چه زمانی بهتر یا بدتر می شود و چگونه روی زندگی شما اثر می گذارد. میزان درد خود رابا یک شاخص شدت درد مشخص کنید: از صفر که دردی وجود ندارد تا ده که بدترین درد ممکن است.
داروهای ضد درد خود را طبق دستور داده شده مصرف کنید. برای دردهای مزمن، دارو در ساعت مشخص و طبق برنامه مصرف می شود. منتظر نشوید که درد شما شدید شود تا دارو مصرف کنید. از خرد کردن و شکستن قرص­های ضد درد خودداری کنید مگر با تجویز پزشک، پرستار یا داروساز. همیشه ذخیره ای از داروهای ضد درد برای هفته آینده خود داشته باشید.
اگر میزان و نوع درد تغییر کرد به پزشک یا پرستار خود بگویید. اگر درد شما ادامه دارد، از یک متخصص کنترل درد کمک بخواهید.
بعضی از بیماران پس از مصرف مقدار تجویز شده دارو، دچار حالت تهوع می شوند. در باره تغییر دارو از پزشک پرسش کرده، یا ازداروی ضد تهوع استفاده کنید.
بعضی از داروهای ضد درد سبب کسلی و گیجی می شوند. البته پس از چند روز این نشانه ها کاهش می یابند، اما ممکن است برای برخاستن و راه رفتن نیاز به کمک داشته باشید.تا زمانی که از اثر دارو بر روی خود مطمئن نشده اید، از انجام رانندگی یا کارهای پرخطر خودداری کنید.
بیمارانی که برای کاهش درد از فرآورده های تریاک استفاده می کنند، برای جلوگیری از یبوست، مسهل و نرم کننده مدفوع بکار ببرند.
برای ناحیه دردناک می توانید ازحمام گرم استفاده کنید .(ناحیه ای که پرتو درمانی شده است را گرم نکنید). اگر این شیوه پاسخ نمی دهد، از کیسه سرد یا یخ استفاده کنید. ماساژ ملایم یا فشار ممکن است سبب کاهش بعضی از دردها شود .
اگر درد با دارو تسکین می­یابد، فعالیت خود را افزایش دهید.
هر نوع داروی ضد درد را بطور ناگهانی کنار نگذارید، بجای این کار، مقدار دارو را اندک اندک با کاهش درد کاهش دهید. ازپزشک، پرستاریا داروساز پیش از انجام این کار، پرسش کنید.
به یاد داشته باشید که مصرف داروی ضد درد با تجویز پزشک، وابستگی و اعتیاد به دارو بوجود نمی آورد.

خستگی بعد از شیمی درمانی

در ساعاتی از روز که انرژی بیش‌تری دارید، فعال باشید و کارهای مهم خود را انجام دهید.
انرژی خود را با تغییر روش انجام کارها حفظ کنید. برای مثال، هنگام شستن ظرف‌ها یا آشپزی، روی چهار‌پایه‌ای بنشینید.
استراحت‌ یا چرت­های کوتاه مدت بین فعالیت‌های روزانه داشته باشید.
تلاش کنید در ساعاتی مشخص خوابیده و بیدار شوید.
کار‌هایی که لذت می‌برید انجام دهید ولی به میزان سبک‌تر. تمرکز بر علایق قدیمی یا جدید به‌طوری‌که موجب خستگی نشود. برای مثال، متنی سبک را بخوانید یا به موسیقی گوش دهید.
کمک دیگران را بپذیرید. دیگران می‌توانند با پختن یک وعدۀ غذایی، شستن لباس‌ها یا دیگر موارد به شما کمک کنند. اگر کسی چنین پیشنهادی به شما نداد، خود‌تان درخواست کنید. شاید خانواده و دوستان راه کمک کردن به شما را بلد نباشند، پس درخواست خود را مطرح کنید.روش صرف انرژی خود را انتخاب کنید. سعی کنید مسائلی را که چندان اهمیتی ندارند، رها کنید.
به گروهی حمایتی شوید. صحبت در مورد خستگی­تان با کسانی که مشکلی مشابه شما داشته‌اند می‌تواند در کشف راهی برای کاهش آن مؤثر باشد.به یاد داشته باشید که خستگی ناشی از شیمی درمانی، کوتاه مدت است و با پایان درمان، انرژی شما آهسته بازمی­گردد.

حالت تهوع بعد از شیمی درمانی

از پزشک خود درباره داروهای ضدتهوع که می­تواند به پیشگیری و درمان تهوع و استفراغ شما کمک ­کنند سوال­ کنید.
از داروهای ضدتهوع براساس نسخه پزشک و ۹۰-۶۰ دقیقه پیش از وعده­ های غذایی استفاده کنید.
از وعده های غذایی کم حجم ولی به دفعات زیاد استفاده کنید.
در محیطی آرام، دلپذیر و دارای تهویه مناسب یا فضای باز غذا بخورید. غذاهای سرد یا با درجه حرارت اتاق مصرف کنید. غذا را به خوبی بجوید. هنگام صرف غذا بنشینید و پس از آن تا یک ساعت دراز نکشید.
از غذاهایی که برای معده سبک هستند، استفاده کنید، مانند: نان برشته، کیک ساده، بیسکویت های شور، میوه­های نرم(هندوانه، سیب، موز)، نوشیدنی های رقیق سرد(آب میوه طبیعی، آبگوشت، چای کم­رنگ)، ماست، بستنی، پنیر کم چرب، غذاهای نرم و  پوره شده. برای افزایش انرژی غذا، کره، روغن، شربت، سس و شیر بیفزایید. غذاهای ترش ممکن است آسانتر خورده شوند. قطعات یخ، آب نبات ترش، قرص نعنایی، بستنی یخی و ژله  بمکید (در صورت وجود زخم دهان از مواد غذایی ترش استفاده نکنید).
مایعات را حداقل یک ساعت قبل یا بعد از غذا مصرف کنید. اما همراه با غذا آب میل نکنید. حتی اگر تهوع و استفراغ داشتید مایعات را قطع نکنید.
از مصرف غذاهای خیلی شیرین،چرب، سرخ شده، پرادویه، نفاخ (سبزیجات خام:­کلم، ذرت، هویج، میوه­های با پوست و نرسیده، حبوبات نفاخ و نان­های سبوس­دار) بپرهیزید.
از گرسنگی بپرهیزید، زیرا موجب کاهش قند خون و بدتر شدن تهوع می­شود.
در صورت امکان، تهیه غذا بر عهده بیمار نباشد، زیرا بوی قوی و زیاد، تهوع را تشدید می­کند.  هنگام تهوع، وی را مجبور به خوردن غذاهای مورد علاقه اش نکنید.
هنگامی که احساس تهوع دارید به آهستگی چند نفس عمیق بکشید.
برای کاهش احتمال ایجاد حالت تهوع، حدود ۲-۱ ساعت قبل از شیمی­درمانی و پرتودرمانی و در هنگام انجام آن غذا نخورید.

اگرحین درمان دچار حالت تهوع می شوید، غذاهای ساده و فاقد چربی را از ۲۴ ساعت قبل از شیمی درمانی تا ۴۸ ساعت بعد از آن مصرف کنید.گوش دادن به موسیقی و تکنیکهای آرام سازی حین انجام درمان و بعد از آن در کاهش تهوع و استفراغ و افزایش اشتهــا موثـر است.

 

تغییر حس چشایی بعد از شیمی درمانی

غذاهایی که برایتان بدمزه­اند، نخورید. انواع غذاهای جدید را امتحان کنید.
مصرف ادویه­های خوش طعم (سبزجات معطر، سیر، پیاز و …)، مواد غذایی ترش (لیمو ترش، آب مرکبات، آب انار، ترشی­ها) و مواد غذایی پرپروتئین جایگزین گوشت قرمز (تخم مرغ، ماهی، پرندگان، لبنیات، آجیل و حبوبات) می­توانند بر مزه­ی فلزی غذاها غلبه کنند.
اگر گوشت قرمز(گوشت گوساله یا گوسفند) در دهانتان طعم بد، گندیده یا فلزی ایجادمی کنند، موادغذایی پرپروتئین دیگر مانند تخم­مرغ، پنیر، ماهی، مرغ یا سایر پرندگان، لبنیات(شیر، ماست و…)، آجیل و حبوبات را جایگزین آن کنید. طعم گوشتها را با خیساندن آنها در انواع آبمیوه ها، چاشنی ها و سس ها مطلوب تر کنید.
از ظروف غذایی غیر فلزی مانند چینی یا پلاستیکی برای صرف غذا استفاده کنید.
بهتر است قبل از خوردن غذا، دندانهایتان را مسواک زده و دهانتان را خوب بشویید تا مزه­های ناخوشایند برطرف شوند.
از مصرف سیگار، سایر دخانیات و نوشیدنی های الکلی، شکلات، قهوه و چای پررنگ بپرهیزید.

 

التهاب مخاط دهان و گلو

بعد از هر وعده غذا و قبل از خواب دندانها را با مسواک نرم بشویید. برای نرم تر کردن مسواک، آنرا با آب داغ  بشویید. اگر مسواک شما را آزار می دهد، با بکار بردن یک چوب (چوب بستنی) که به  انتهای آن  یک تکه گاز بسته شده است، دندان های خود را تمیز کرده، یا از داروخانه سواب­های نرم بخرید. از خمیردندان­های بدون اسانس و حاوی فلوراید استفاده کنید.
هر ۲ ساعت دهان­تان را به طور مرتب با محلول نمک یا جوش شیرین (یک لیـوان آب جـوش سردشده + یک قاشق چایخـوری نمک یا جوش شیرین) شستشو دهید.از دهانشویه­های تجاری بدون الکل و مواد محرک با مشورت پزشک معالج یا دندانپزشک استفاده کنید.
در صورت داشتن دندان مصنوعی آن را مرتباً خارج و تمیز کنید و مطمئن باشید که در جای خود ثابت هستند. اگر موجب التهاب و درد بیشتر می­گردد از آن استفاده نکنید
از خشک شدن دهان جلوگیری کنید. لبها را چرب نگه دارید. هنگام خواب از بخور استفاده کنید. از بینی نفس بکشید.
از رژیم های پرپروتئین و مایعات فراوان (سوپ، پوره سیب زمینی، سبزیجات پخته، املت، میوه رنده شده، شیرو بیسکوییت، عصاره گوشت و …) استفاده شود. غذاهای پخته را در مخلوط کن به صورت پوره  نرم درآورید که مصرفش آسانتر شود. اگر غذاها با کره، انواع روغن مایع، آب گوشت یا خورشت مخلوط شوند، بلعشان آسانتر می شود.
آدامس­ و  آب نباتهای کم شیرین بخورید. غذاها و خوراکی های سرد (بستنی یخی، یخ قالبی کوچک، ماست یخ زده، شربت، فرنی سرد، آبمیوه شیرین) بخورید. برای نوشیدن از نی کمـک بگیـرید.
از مصرف خوراکی­های اسیدی و غذاهای ترش (گوجه فرنگی، لیمو، پرتقال، آناناس، انجیر و …)، غذاهای داغ، تند وپرادویه و غذاهای خشک که نیاز به جویدن زیاد دارند (نان خشک، بیسکوییت، چیپس و …)، نوشابه گازدار، الکل و تنباکو خودداری کنید.

 

کم اشنهایی ( عوارض شیمی درمانی )

غذا خوردن را به عنوان یک عمل لذت بخش درنظر بگیرید. غذاهای مطلوبتان را در یک محل دوست داشتنی و لذت بخش، آرام و بدون عجله، همراه با دیگر اعضای خانواده  و موسیقی آرام میل کنید.
غذاهای نشاسته­ای (نان، ماکارونی، سیب زمینی)و سرشار از پروتیین (ماهی، جوجه، گوشت قرمز، بوقلمون، تخم مرغ، پنیر، شیر، آجیل، کره بادام زمینی، ماست، نخود فرنگی، لوبیا) برتری دارند. انرژی غذا را با افزودن کره، روغن مایع، شیرخشک، پنیر، آرد و عسل افزایش دهید.
از غذاهای ترش و ادویه­ها و طعم دهنده­ها استفاده کنید. (در صورتی که زخم دهانی نداشته باشید).
از وعده های غذایی کم حجم، نرم و سرد ولی به دفعات زیاد استفاده کنید. میان وعده ها را در دسترس و آماده نگهدارید. هر موقع گرسنه هستید حتماً چیزی بخورید. خالی بودن معده، تهوع را تشدید می کند.
مایعات را ۶۰-۳۰ دقیقه قبل یا بعد از غذا، با نی بنوشید. نوشیدنیهای پرانرژی (دوغ بدون گاز، شیرعسل، شیربستنی، مخلوط شیرومیوه، آبمیوه طبیعی،سوپ غلیظ صاف شده و…) بنوشید.
یک ساعت پیش از صرف غذا، نرمش ملایم و سبک انجام دهید. بعد از خوردن غذا استراحت کنید. قبل و بعد از صرف غذا، دهانتان را با آب شستشو دهید.
هنگامی که احساس بهبودی داشتید، وعده های غذایی بزرگتر بخورید. اگر در صبح اشتهای بهتری دارید، یک صبحانه مفصل و خوب بخورید.
از مصرف غذاهای خیلی چرب و سرخ شده و مواد غذایی پرفیبر (مانند سبزیجات خام، انواع کلم، ذرت، هویج، میوه های با پوست و نرسیده و نانهای سبوس­دار) که منجر به سیری زودهنگام و احساس پری می شوند اجتناب کنید.
از مصرف سیگار و سایر دخانیات اجتناب کنید زیرا اشتها را کاهش می دهد.

 

اسهــال
تا حد امکان از رژیم مایعات استفاده کنید. (آب سیب، چای کمرنگ می تواند مفید باشد)
مواد غذایی مفید برای زمان ابتلاء به اسهال شامل: ماست، پنیر، کته، سیب زمینی، رشته فرنگی و ماکارونی، نشاسته گندم، تخم مرغ آب پز، سفت، کره بادام زمینی، نان سفید، انواع کمپوت، هویج کاملاً پخته، مرغ، جوجه، گوشت قرمز بدون چربی و ماهی(آب پز یا کباب شده به جای سرخ شده) می باشند.
موادی که باعث تحریک گوارشی می شوند مثلیر و فرآورده‌های لبنی، خوراکی‌های تند و ادویه‌دار،خوراکی‌ها و نوشیدنی‌های کافئین‌دار و نفاخ، غذا‌های که فیبر زیاد دارند و غذا‌های سرخ شده یا چرب پرهیز کنید.

یبوست
مقدار زیادی مایعات بنوشید.(حداقل ۸ لیوان در روز). این کار به نرم شدن مدفوع کمک می کند.
حدود نیم ساعت قبل از اجابت مزاج یک نوشیدنی داغ بنوشید.
اگر با توجه به نوع بیماری خود، محدودیتی در مصرف غذاهای پرفیبر ندارید از موادی  مانند نان جو، سنگک و غلات، میوه های خشک شده (خشکبار)، سبوس گندم، جوانه گندم، میوه ها و سبزی های تازه و نخودفرنگی میل کنید. سیب زمینی را بعد از شست وشوی کامل پخته و همراه پوست میل کنید. از مایعات در حجم زیاد برای کمک به اثر فیبر  در تنظیم حرکات روده استفاده کنید.
هر روز چند حرکت ورزشی انجام دهید.

عوارض پوستی منطقه درمان

روزی چند دفعه پوستتان را چک کنید
لباس نرم راحت و نخی  جلوباز بپوشید.
تا حد امکان از تابش مستقیم آفتاب بر منطقه درمان بپرهیزید.
پوست در معرض اشعه را مرطوب نگه دارید و  از ضربه زدن، خاراندن، خراشیدن، ماساژ، تراشیدن ناحیه قسمت پرتودرمانی بپرهیزید.
پوست تحت درمان در معرض هیچ ماده مصنوعی مثل فلزات، الکل، کرم های آرایشی، پودر تالک، ضد عرق و عطرها، معرض گرمای مستقیم مثل بالشتکهای گرم کننده پتوی برقی، بطری آب داغ، لامپ، مواد سرد و به طور مستقیم زیر جریان آب دوش قرار ندهید.
علائم و خط کشی روی پوست را محافظت کنید و آنها را پاک نکنید.

ریـزش مـو

باید دانست فقط موهای منطقه تابش ممکن است دچار ریزش شوند.
معمولا بین ۳ تا ۶ ماه پس از پایان درمان مو‌های شما درمی‌آید. البته گاهی هم پیش می‌آید که به دلیل دز بالای پرتو، مو‌های شما هرگز درنیاید.

عفونتها

تا حد امکان از رفت و آمد در مکانهای شلوغ پرهیز نمایید.
با افرادی که عفونتهای تنفسی دارند، تماس نزدیک نداشته باشید.
علائمی مثل گلودرد، تب، تنگی نفس، تپش قلب و … را فوراً اطلاع دهید.
اگر به طور اتفاقی دست یا ناحیه ای از بدن خود را بریدید، زخم را تمیز و پوشیده نگه دارید. با پزشک یا پرستار خود درباره داروها و آنتی بیوتیک های لازم و نگهداری از زخم مشورت کنید.

عوارض دهانی

اگر در ناحیه سر یا گردن پرتودرمانی می‌کنید، دست کم ۲ هفته پیش از پرتودرمانی پیش دندانپزشک بروید و هر روز دهان خود را بررسی کنید.
دهان خود را  با مزه مزه کردن آب در طول روز، مکیدن تکه یخ، جویدن آدامس بدون قند یا مکیدن آب‌نبات بدون قند، جویدن آدامس بدون قند یا مکیدن آب‌نبات بدون قند مرطوب نگه دارید.
دندان‌ها، لثه‌ها و زبان خود را پس از هر وعده غذا و پیش از خواب مسواک بزنید. از مسواک بسیار نرم استفاده کنید.
اگر دندان مصنوعی دارید از خوب قرار گرفتن آنها اطمینان حاصل کنید و استفاده روزانه از آنها را محدود کنید.
خوراکی‌ها را برای اینکه راحت‌تر بخورید تکه‌تکه، خرد یا مخلوط کنید. غذا‌های آبدار و نرم مانند غلات پخته، پوره سیب‌زمینی و املت بخورید. غذا‌ها را با آب گوشت، سس، سوپ آبکی، ماست و مایعات دیگر نرم و خیس کنید.
اگر گوشت قرمز به نظر شما طعم یا بوی غیر عادی داشت می توانید مرغ، جوجه، بوقلمون، تخم مرغ، محصولات لبنی یا ماهی را برای تأمین پروتئین حیوانی مورد نیاز جایگزین کنید. طعم گوشت، مرغ یا ماهی را با افزودن آب میوه شیرین، سس های شور و شیرین یا آب لیمو، پیاز و ادویه ها مطلوب تر کنید.
از موادی که دهان شما را آزار می‌دهند، می‌خراشند یا می‌سوزانند  مانند خوراکی‌های ترد یا برنده ، غذاهای داغ، خوراکی‌های تند، میوه‌ها یا آبمیوه‌هایی که ترشی آنها زیاد است، خلال دندان یا اشیای تیز دیگر، تمام دخانیات و نوشیدنی‌های الکلی پرهیز کنید.
عضلات فک خود را ورزش دهید. دهان خود را ۲۰ بار تا جایی که موجب درد نشود باز کنید و ببندید. این کار را سه بار در روز تکرار کنید. حتی اگر فکتان سفت نشده این تمرین را انجام دهید.

عوارض جنسی و باروری

اگر می‌خواهید بعد از پایان پرتودرمانی بچه دار شوید، موضوع را پیش از شروع درمان با پزشک یا پرستار خود در میان بگذارید.
بسیار مهم است که در طول پرتودرمانی باردار نشوید. پرتودرمانی به جنین در هر مرحله از بارداری که باشد آسیب می‌رساند.
پزشک یا پرستار شما را از اینکه دچار ناتوانی جنسی می‌شوید یا نه، و چقدر این عارضه طول می‌کشد، آگاه می‌سازند.
از پزشک یا پرستار خود از درست یا نادرست بودن ارتباط جنسی در طی پرتودرمانی بپرسید.